

D4066

།[་]@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་སྐན་དྷ་པྲ་ཀ་ར་ཎ་བི་བྷཱ་ཥྱཾ། བོད་སྐད་དུ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། བམ་པོ་དང་པོ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་རྩོམ་ཞེ་ན།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དཔྱད་ཟིན་ན་ཡང་དེ་དཔྱད་པ་དོན་མེད་པར་མི་འགྱུར་རམ། དོན་མེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མགོ་སྨོས་པས་གོ་ བ་གདུལ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ།།མགོ་སྨོས་པས་གོ་བ་ནི་ཕྱོགས་ཙམ་གྱིས་དེ་རྟོགས་པའི་ཁྱད་པར་རྣམས་མ་ལུས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ནུས་པས་མདོར་བཤད་པ་ཉིད་ལ་དགའི། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་པ་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་ གདགས་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམས་སོ།།ཡང་ན་ཁྱིམ་ན་གནས་པ་རྣམས་བྱ་བ་མང་པོ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ལེའུ་གྲངས་རྒྱ་ཆེར་བྱས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་མི་སྲིད་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱང་ལེའུ་གྲངས་རྒྱ་ཆེར་བྱས་པ་ལ་མངོན་པར་ བརྩོན་པར་བྱས་ན་གཡེང་བར་འགྱུར་བས།དེ་གཉི་གས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདིར་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མདོར་བཤད་དེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་བརྩམས་པ་དོན་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མདོར་བསྡུས་པ་རྟོགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྒྱས་པ་ཡང་ བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་རྟོགས་ནུས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པའི་ལེའུ་གྲངས་རྒྱ་ཆེར་བྱས་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་མཛད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པ་མེད་པར་ཅི་ཞིག་མི་འགྲུབ་ན། འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་གྱིས་ ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པར་གུས་པར་མཛད་ཅེ་ན།སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱ་བ་དང་། འབེལ་བའི་གཏམ་བརྩལ་བར་ངེས་པ་རྣམས་ལ་དྲིས་པ་ལུང་བསྟན་པ་ལ་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་བྱང་བར་བྱས་ན་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་ ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ཀྱང་ཤེས་རབ་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བས་མི་འཇིགས་པ་ཐོབ་སྟེ། འཇིགས་པ་མེད་པ་ནི་འབེལ་བའི་གཏམ་རྣམ་པར་ངེས་པ་རྣམས་ལ་དྲིས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་ལུང་སྟོན་ནུས་པར་འགྱུར་གྱི་ གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མང་ཉུང་དགག་པའི་ཕྱིར་གྲངས་ངེས་པར་གཟུང་བའོ། །ཕུང་པོའི་སྒྲ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་སྨོས་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་གཟུང་བར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་ནི་ལྔ་ཁོ་ན་སྟེ། བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་གཞི་རབ་ཏུ་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།མང་བའམ་ཉུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱིས་པ་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལྟག་མ་རྣམས་ལ་ནི་བདག་གིར་འཛིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཕྱི་དང་ནང་གི་གཟུགས་ནི་བྱེད་པ་དང་ལས་སུ་བྱ་བར་བདག་དང་འབྲེལ་ཏོ་སྙམ་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་ བདག་གིར་འཛིན་ཏོ།།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཚོར་བ་དེ་བདག་གིས་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ལ་བདག་གིར་འཛིན་ཏེ། དེ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ནི་ལས་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །སྡུག་ བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་གཉི་གའིའོ།།འདིར་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དར་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ཡང་དག་པར་ན་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གདགས་པའོ།

印度语为：般遮塞建陀钵啰迦啰拏毗婆沙。藏语为：五蕴分别广说。第一卷。顶礼一切佛菩萨。
为何撰写五蕴等分别论？为了通达一切法的自相与共相。虽然在瑜伽师地论等论典中已经分析了法的特征，但这样分析并非无意义。不会无意义，因为是为了让那些通过提要就能理解的所化众生而作。
通过提要就能理解的人，仅通过略说就能完全领悟其特殊性，他们喜欢简略解说而不喜欢广说。因此为了利益那些希求简略的众生而撰写此论。
或者，因为在家人忙于诸多事务，不可能专注于篇幅浩繁的章节，而出家人若专注于广说的章节也会分心。为使这两类人都能了解法的特征，此论中简要说明法的特征。如此，撰写此论就不会无意义。
或者，通达法的简略特征后，也能不费力地理解广说的法相。因此，论师造此论作为趣入瑜伽师地论等广说章节的因缘。
若问没有通达法相有何不成就，为何论师如此重视教示法相？为了使心一境性，并善于回答确定的相关问题。如此，若熟练于法相，则因无疑惑而能如愿一心专注所缘，否则则不然。
通过详细分别法相也能获得最胜智慧而得无畏，无所畏惧者能回答一切确定的相关问题，否则则不然。
'五蕴'是为遮遣多少而确定数量。由无差别说'蕴'字，应知包括有漏蕴和无漏蕴。蕴唯有五，为显示我执和我所执的所依。
不多不少，因为凡夫多对识蕴执为我，对色等余蕴执为我所。如是，认为内外色与我有作者和所作的关系而执著色蕴为我所。
认为'我真实感受善恶业的异熟'而执著受蕴为我所。其中，乐受是善业的异熟，苦受是不善业的异熟，不苦不乐受是二者的异熟。
此中，阿赖耶识相应的舍受才是真正的业异熟，因为阿赖耶识本身是善不善业的异熟。乐受和苦受是从异熟生故而假立为异熟。

།མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་འདུ་ ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བདག་གིར་འཛིན་ཏོ།།བདག་ཏུ་འདོད་པའི་སེམས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བདག་གིར་འཛིན་ཏེ། ཕུང་པོ་ནི་ལྔ་ཁོ་ནའོ། །འོ་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་རགས་ པའི་རིམ་བཞིན་ཏེ།དེ་ལ་གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པས་ཆེས་རགས་ཏེ། དེ་བས་ན་གཟུགས་དང་པོར་བརྗོད་དོ། །ཚོར་བ་ནི་གསུམ་པོ་དག་པས་རྒྱུ་བ་རགས་ པའི་ཕྱིར་ཆེས་རགས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡུལ་ན་མི་གནས་ཀྱང་ངའི་ལག་པར་ཚོར་རོ། །ངའི་ཀླད་པར་ཚོར་རོ་ཞེས་རྒྱུ་བ་རགས་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཆད་པས་དེ་ཉིད་ལ་བརྗོད་ཀྱི། འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ བརྗོད་དོ།།འདུ་ཤེས་ནི་མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་རྟོགས་པར་སླ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པོ་དག་པས་ཆེས་རགས་སོ། །འདུ་བྱེད་ནི་འདུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཆེས་རགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་གྱི་ཐ་མར་བརྗོད་དོ།།དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་གཞི་མཐུན་པའམ། དེའི་སྐྱེས་བུའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་གྲང་ན། གཞི་མཐུན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་རྫས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་སྒྲ་སྤུངས་བའི་རྣམ་གྲངས་སུ་ གཏོགས་པའི་ཚིག་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྤུངས་པ་བཞིན་དུ་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་ན་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་མེད་དོ། །དེའི་སྐྱེས་བུའི་ཕྱིར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན་འབྲེལ་པར་འགྱུར་བས། ལྷ་སྦྱིན་གྱི་ཞང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཀྱི་འདི་ནི་འབྲེལ་བའི་དོན་ཡང་ཡིན་པས་གཟུགས་ལས་ཕུང་པོ་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན། བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ནི་རང་གི་རྟེན་ལས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེའང་མི་འདོད་དོ། །འདི་ནི་ཉེས་པ་མེད་དེ། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཉིད་དང གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་ཡང་དྲུག་པ་མཐོང་སྟེ།གཟུགས་སུ་བྱས་པའི་ལུས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྔ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་སུ་བྱས་པ་ནི་ལུས་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །སྔ་ན་མེད་པ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་དེ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཡིན་པ་གཉིས་ ཀྱི་རྒྱུ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་གཞན་འཛིན་པ་ལ་ལྟོས་པ་སྟེ། གང་ཞིག་གང་ལ་འཛིན་པ་དང་བརྗོད་པ་འཇུག་པ་དེ་ནི་རྟེན་དང་ཐ་དད་པའི་རང་བཞིན་མེད་པས་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དོན་དུ་མ་ཡིན་པས་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་རྟེན་ལས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་ཀྱང་ཀྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་དེའི་སྐྱེས་བུའི་ཀྱི་ཉིད་དོ། །གཟུགས་གང་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཕུང་པོ་སྨོས་པའི་སྐབས་སུ་གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ བའི་འདྲི་བ་འདི་འབྲེལ་བ་མེད་དོ་ཞེ་ན།འབྲེལ་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་པས་ནི་དམིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བར་མི་ནུས་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེའི་རྟེན་དམིགས་ཀྱིས་ཕྱེ་བས་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་འདྲིའི། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ ནི་མ་ཡིན་ནོ།

对于所见、所闻、分别和了知的对象，通过执著为我的方式而安立名言，如是执著想蕴为我所。
执著为我的心，由诸行而趣入善不善等，故执著行蕴为我所。
蕴唯有五。
若问为何诸蕴如此排序？是按照粗细的次第。
其中色法有对碍，为五识聚之所依，为六识之境，故较一切最为粗显，因此色法首先宣说。
受较其余三者活动粗显故最为粗显，如是不同于想等安住于境，而说'我手感受'、'我头感受'，因活动粗显故，境界完全间断而说彼，非说想等，故于色后宣说。
想以执取相为体性，易于了知故较二者粗显。
行以造作为相，易于通达故较识粗显。
识最为微细故说于一切之末。
其中'色蕴'是同体释还是所属释呢？非同体释，因蕴无实体故。
由于'蕴'字属于积聚之异名，故诸蕴如积聚般假立而有，因此无有同体性。
亦非所属释，因为唯有互为差别之体性时才有关联，如'提婆之舅'，而'色蕴'之'之'字虽表关联义，则色与蕴应成异体，然假立之有不可说与自所依为一或异，故亦不许。
此无过失，于非差别及不可说一异者亦见第六格，如'成色之身'及'色之前无'。成色非异于身，前无因无实故不可说与色为一或异，一异二者之因即自体性故。
因无自性故依于执取他法，凡于何者起执取及言说，彼即无异于所依之自性，故为假立而有，因非实义故名假立而有。
是故虽不可说与自所依为一或异，然用'之'字无相违。因此此处即是所属之'之'字。
若问何为色？谓四大种及四大种所造。于说蕴之处问'何为色'此问无关联耶？
非无关联，因诸蕴无自性故。说其自性则不能区分，然由区分其所依而成，故问'何为色'，而非问色蕴。

།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་གཟུགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ནི་འབྱུང་བ་ ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།།འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆེན་པོ་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པས་གཏོས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྲབ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རམ། གནས་པ་ཐ་གྲུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོའོ། །དེ་དག་ གི་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་འགྲུབ་པ་ན་དེ་དང་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་འབྱུང་བས་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ།།ཡང་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བ་ནས་ནམ་ཡང་མ་བྱུང་བ་མ་མྱོང་བས་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། །གཞན་དག་ལ་ཡང་འབྱུང་ བ་ཉིད་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ།མིང་གྲགས་པ་ཡིན་པས་ས་སྟེང་ཉལ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། མི་ནུས་པ་དང་མི་དགོས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མང་བའམ་ཉུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བའི་བྱ་བ་ནི་བརྟེན་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་། སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱོད་ པར་བྱེད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ།དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། བྱ་བ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དག་ནི་བཞི་ཁོ་ནའོ། །བརྟེན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའི་བྱ་བ་ནི་གོ་འབྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ནམ་མཁས་བྱེད་པས་ན་ས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་ ཡང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རམ།དེ་ནི་དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་མེད་པ་ཙམ་མ་གཏོགས་པར་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ནས་སོང་སྟེ། རང་གི་གོ་དེར་ཐོགས་ པ་དང་བཅས་པ་ལ་གོ་འབྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་ནམ་མཁས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།གཟུགས་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཕྱོགས་དེ་ནས་སོང་བ་མེད་པས་དེ་གོ་འབྱེད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ནི་རང་གི་ཕྱོགས་སུ་གཟུགས་གཞན་འབྱུང་བའི་བགེགས་བྱེད་ཀྱི་ནམ་ མཁའ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་གང་ན་གང་ཡོད་ན་ནི་གོ་ཕྱེ་བ་མེད་ལ། དེ་ན་དེ་མེད་ན་ནི་དེར་གོ་ཕྱེ་བ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གནས་དེ་ནས་སོང་ནས་གོ་ཕྱེ་བ་ཡིན་གྱི་ནམ་མཁའ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་ནམ་མཁའ་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བ་བཞི་དག་ རྒྱུར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་གི་གཟུགས་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་གཉི་གར་ཡང་སྦྱར་རོ།།སྐྱེད་པ་དང་བརྟེན་པ་དང་གནས་པ་དང་སྟོན་པ་དང་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་ལྔས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་ལས་ གྱུར་པ་གཟུང་ངོ་།།རྒྱུར་བྱས་པའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་ཤིང་རྒྱུར་བྱས་ནས་མེ་བྱུང་ངོ་ཞེས་བྱས་ན་རྒྱུ་དེ་ལས་བྱུང་བར་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་དེ་དག་དེ་མེད་པར་དེ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་གྱི་རྒྱུ་ནི་འབྱུང་བ་འགྱུར་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འགྱུར་ བའི་ཕྱིར་རོ།།གནས་པའི་རྒྱུ་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུན་འདྲ་བར་འབྱུང་བ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡང་འདྲ་བའི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོན་པའི་རྒྱུ་ནི་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་འབྱུང་བ་འཕེལ་ན་དེ་ལ་རྟེན་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་འཕེལ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།སའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཁམས་སོ། ས་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་དང་མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་སྨོས་པ་ནི་ འཇིག་རྟེན་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

为了说明因果事物中色法的差别，故说'四大种等'等文。如是，一切四大种是一切所造色的因，一切所造色是一切大种的果。
大种之'大'是因为它们是一切所造色的所依，故体积广大。或者因为一切色等聚合中都有粗细等性质的缘故，或者因为住处广大的缘故称为'大'。
它们称为'种'是因为在产生各种所造色时，以各种形态显现故为诸种。或者因为一切有情业力所致，从无始轮回以来未曾不生起故为诸种。
其他事物虽有生起义但不会成为大种，因为这只是名言习惯，如'卧于地上'等。
大种唯有四种，因为若多或少都将导致无用或不足的过失。大种的作用仅限于持、摄、熟、动四种，因为仅此四种即可完成其作用，且无其他作用，故大种唯有四种。
如同持等四种作用，虚空的作用是开显空间，若因此而说虚空也应成为大种，这是不对的。为什么呢？因为除了无碍碍性外，并无所谓'虚空'这样的实体。
有碍性的自体从某处离去后，仅仅是为有碍性开显空间而已，并非虚空所为。因为虚空不像色法那样从某处离去，所以不能说它开显空间。有碍色法会阻碍其他色法在其处所生起，而虚空则不会。
因此，在此处若有某物则无开显，若无某物则有开显，所以是该物离开该处而开显，而非虚空。故虚空不像地等是大种。
'四大种所造'意味着四大种的色和以四大种为因所造的色，此词可通用于两处。
大种以生起、所依、安住、资助、增长五种因的作用摄持所造色。'所造'一词表因义，如说'以木为因生火'即知是从该因而生。
其中，生起因是因为无彼则彼不生。所依因是因为大种变化时所造色随之变化。安住因是因为大种相续相似而生时，所造色也相续不断。资助因是因为由其力故相续不断。增长因是因为大种增长时，依之的所造色也随之增长。
关于'地界'等的解释，因为能持自相和摄持所造色故地等称为界。说'地'等是为了与彼此及眼界等相区别。说'界'是为了与世间所说的地等相区别。

།ས་ལ་སོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་གྲགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཀུན་དུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་མ་ ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ནི་སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་ན་ཁམས་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་བཤད་པར་མི་ཤེས་པས་ཡང་སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དྲིས་སོ། །སྲ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་ཉིད་ནི་སྲ་བ་ཁོ་ན་སྲ་བ་ཉིད་དེ་འདི་ལ་དོན་གཞན་ནི་མེད་དོ།།སྲ་བ་དང་མཁྲང་བ་དང་འཐས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ཆུའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གཤེར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་བར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་དང་རླན་པར་བྱེད་པས་གཤེར་བའོ། །མེའི་ཁམས་ནི་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ པས་ཚ་བའོ།།རླུང་གི་ཁམས་ནི་ཡང་ཞིང་གཡོ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་བ་ཉིད་རླུང་གི་ཁམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་ཉིད་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རླུང་གི་ཁམས་གཡོ་བའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་དེའི་ལས་ཉིད་བསྟན་པར་འགྱུར་གྱི། རང་གི་ངོ་བོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་བ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་ལས་རྣམ་པར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རླུང་གི་ཁམས་ནི་ཡང་ཞིང་གཡོ་བའོ་ཞེས་དེ་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ། །གཡོ་བ་ནི་དངོས་པོའི་རྒྱུན་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དེ་དག་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དུ་མི་འཇུག་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན།ལས་ལས་མངོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ལས་ནི་བརྟེན་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་། སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱོད་པར་བྱེད་པ་བརྗོད་དོ། །དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་མི་དམིགས་ཀྱང་རྡོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པར་ལས་ལས་ཇི་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་རྡོ་ལ་ སོགས་པ་ལ་འདུས་པ་དང་།སྐམ་པ་དང་། གཡོ་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལས་ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་རྣམས་སའི་ཁམས་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པར་མངོན་ནོ། །ཆུ་ལ་ཡང་ཤིང་འདེགས་པ་དང་། པདྨའི་འདབ་མ་རྒྱས་པ་དང་། ཆུ་གཡོ་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལས་ས་དང་། མེ་དང་རླུང་རྣམས་ཆུའི་ཁམས་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་ བར་མངོན་ནོ།།མེ་ལ་ཡང་མེ་ལྕེས་འདེགས་པ་དང་། འདུས་པ་དང་། གཡོ་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལས་ས་དང་ཆུ་དང་རླུང་རྣམས་མེ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པར་མངོན་ནོ། །རླུང་ལ་ཡང་འདེགས་པ་དང་། མི་འགྱེས་པ་དང་། གོས་ལ་སོགས་པ་སྐམ་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པ་ལས། ས་དང་ཆུ་དང་མེ་རྣམས་རླུང་གི་ ཁམས་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པར་མངོན་ནོ།།ལས་དང་རང་གི་ངོ་བོ་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་ལས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ལྟར་བརྟེན་པར་བྱ་བའི་རྫས་བརྟེན་པ་ལ་ལྟོས་ནས་སའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ནི་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྡུ་བར་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ ནས་ཆུའི་ལས་ནི་སྡུད་པའོ།།སྨིན་པར་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས། མའི་ལས་ནི་སྨིན་པར་བྱེད་པའོ། །འཕེལ་བར་བྱ་བ་ནུར་ནུར་པོ་དང་། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་རླུང་གི་ལས་ནི་སྐྱོད་པར་བྱེད་པའོ། །བསྐྱོད་པ་ནི་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་དང་འགྱུར་བར་བྱེད་པའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་གཞན་ ཐམས་ཅད་ལ་མི་ལྟོས་པ་སྟེ།འདི་ནི་ལས་དང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་གྱི་མིང་དང་། རང་བཞིན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་རང་གི་ངོ་བོ་མི་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།རྣམ་པ་ནི་དུ་ཞིག་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་ཅི་འདྲ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མིག་གི་དབང་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཅི་འདྲ་ཞེ་ན། ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བས་རང་གི་ངོ་བོར་སྟོན་ཏེ། སྐབས་ཡིན་པས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །ཁ་དོག་ ནི་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིའོ།

地等有世间和论典所说的差别而成为两种。其中世间的是以颜色和形状的本性而普遍安立名言，因此不是界。论典所说的诸法，因为有坚性等的自性，所以真实是界。如同界一样，地界等的自性也未说明而不知，所以又问'什么是地界'等。
'即是坚性'中的'即'是指唯有坚性是坚性，此中无他义。坚、硬、密实是异名。什么是水界？'即是湿性'是指具有聚合的本性和润湿的作用是湿性。火界因为有烧灼作用所以是热性。
风界是'轻且动性'中，若说唯轻性是风界，则所造色也将成为界。说风界是动，是说明其作用，而非自性。因此，为了区别轻性所造色和作用，所以说风界是'轻且动'。动是使事物相续于他处生起的因。
地、水、火、风界与所造色如何显现为相互不同？从作用显现，因此说它们的作用是支持、摄聚、成熟和推动。虽然它们的自性不可得，但如何从作用推知它们存在于石等中？
如是从石等中有聚合、干燥、动摇等，显现水、火、风与地界同时运行。在水中也有木浮、莲叶开放、水动等，显现地、火、风与水界同时运行。在火中也有火焰上举、聚合、动摇等，显现地、水、风与火同时运行。在风中也有举物、不散、使衣等干燥，显现地、水、火与风界同时运行。
作用和自性二者有何差别？依据所作而安立作用，如是依所支持的物质，地界的作用称为支持。依所摄聚而水的作用是摄聚。依所成熟而火的作用是令成熟。依所增长的羯罗蓝、芽等而风的作用是推动。推动是令增长和变化。
自性是不依赖一切他法，这是作用和自性的差别。已说诸界的总别名称和自性。在诸界之后所说的所造色的差别和自性不知，因此问'什么是所造色'，意思是有几种、自性如何。
眼根的自性如何？以'境是色处明净'说明自性，因为是此处，所以与'四大种所造'相连。颜色是青黄等四种。

།ཁ་དོག་ལ་ལྟ་བ་དང་ཁ་དོག་ཏུ་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་ནི་དེའི་ཡུལ་ཡིན་པས་ཡུལ་ཁ་དོག་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ནི་འདིར་དང་བའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟར་སྣང་བའི་གཟུགས་ བརྙན་མེ་ལོང་ངམ།སྣོད་ཀྱི་ཆུ་དང་བའི་ནང་དུ་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དེ་ལྟར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་མིག་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ལྔ་པོ་དག་ལས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་དང་། ཡུལ་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ ཉིད་དང་བ་དང་།ཡིད་དང་། དད་པ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་པ་དང་། ཡུལ་ཁ་དོག་ཡིན་པར་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་གཉིས་ཀ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་ཡུལ་ཁ་དོག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་ གཟུགས་དང་བ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ།རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུལ་ནི་དང་བ་ཡིན་ཡང་ཁ་དོག་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཡིད་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། དེའི་ཡུལ་ཁ་དོག་ཡིན་ཡང་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་སྨོས་པས་ནི་དད་པ་དང་ བའི་བདག་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ།དད་པ་ནི་དང་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཡུལ་ཁ་དོག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་སྨོས་སོ། །མིག་གི་དབང་པོ་ནི་དང་བ་ཡུལ་ཁ་དོག་གོ་ཞེས་བརྗོད་ན་དད་པ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་སྨོས་ཏེ། དད་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། ཚོགས་པ་འདི་ལ་བདག་པོ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་བས་ན་བདག་པོའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ཅན་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཡུལ་ཐ་དད་པས་ཐ་དད་པར་བརྗོད་དེ། མིག་ གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན།ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བའོ། །རྣ་བའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་སྒྲ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཐ་དད་པར་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ཅན་རྣམས་ཐ་དད་པས་ཐ་དད་པར་བརྗོད་དེ། གཟུགས་ནི་མིག་ ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ།རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཡུལ་རྣམས་ནི་སྒྲ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཡིད་ནི་སྐབས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ཡང་མེད། དགག་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ གི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ཉིད་ཡིན་གྱི།གཟུགས་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱང་གཟུགས་སུ་ཐ་དད་པ་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གཟུགས་མིག་གི་ཡུལ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་ཡིན་ན་ཁ་དོག་ དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན།གཟུགས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་ནོར་བ་དང་མི་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་ན་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་ནོར་བ་དང་མི་རྟོགས་པ་སེལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁ་དོག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་ དང་།དཀར་པོའོ། །སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་དང་། མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རྣམས་འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་མ་སྨོས་ཤེ་ན། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་བཞིན་དུ་ གཟུགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་འདིར་མ་སྨོས་ཏེ།སྤྲིན་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་དང་། ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའོ། །དེ་ལ་གང་དག་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་དེ་དག་ནི་དབྱིབས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་པ་ཉིད་དེ། གང་དག་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་དེ་དག་ནི་ཁ་དོག་གི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པས། ཁ་དོག་ དང་དབྱིབས་གཉིས་ལས་ཐ་དད་པར་རྣམ་པར་གཞག་མི་ནུས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པ་ཐོགས་པར་བྱེད་པའི་རིག་བྱ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པའོ། །ནམ་མཁའ་ནི་སྟེང་ན་སྔོན་པོར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པའོ།

由于是观察颜色和显现为颜色的识的不共因，颜色是其境，故称为境色。这里是清净的意思，如同依靠色法而如是显现的影像在镜子或清净的器皿中的水中显现一样，依靠色声等，如是显现的识从眼等五种清净自性中产生。此处应当从眼等互相、境色自性清净、意识、信心来区分。由于无有清净色自性的差别，以及无有境色的差别，故说境色和清净色两者。其中，所谓境色是从耳等和境的清净色中区分，耳等和境虽是清净，但不是颜色境。以清净色自性从意识中区分，虽是其境色，但不是清净色自性。说色是从信心清净自性中区分，信心既是清净自性也是境色，因此说色。如果说眼根是清净境色，则会遍及信心，因此说色，因为信心不是色自性。眼等由于具有主导作用故为根，即此聚合有主导之义。因此，主导义即根义。如同眼等诸有境互相以境不同而说为不同，若问何为眼根？是境色清净色。若问何为耳根？是境声清净色等而说为不同。如是色等诸境也由眼等诸有境不同而说为不同。色唯是眼的境，不是耳等的境，因为它们的境安立为声等。此处意识非时机，故无成立亦无遮破。如是说色等互相差别。眼境唯是色，非非色，如是显示眼根境蓝黄等互不相同诸色无有色的差别。若色以眼境性而差别，为何说颜色、形状和表色？对于色的分类有怀疑、错误和不了解者，若说分类则能遣除怀疑、错误和不了解。颜色有四种：蓝、黄、红、白。云、烟、尘、雾、影、日、光明、黑暗、有间隙和虚空，为何此处不说这些？此处不说为色的差别如颜色和形状，因为云等是境界有限和境界无限。其中凡是有限的即摄于形状中，凡是境界有限的是颜色的差别，故不能安立为异于颜色和形状二者，因此此处不另说。其中有间隙是离开彼之他的障碍所知的方位。虚空是上方显现为蓝色者。

།དབྱིབས་ ནི་རིང་པོ་དང་།ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕེ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །དབྱིབས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་།རིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་སྨྲས་སམ། དེ་ཉིད་མི་ཤེས་སོ་ཞེ་ན་གང་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བློ་འབྱུང་བ་དེ་རིང་པོ་ལ་ སོགས་པའི་དབྱིབས་སོ།།དེ་ལྟར་ན་འོ་ན་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་ལས་གུད་ན་དབྱིབས་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་འདུས་པ་མང་པོ་ཕྱོགས་གཅིག་ན་གནས་པ་ལ་རིང་པོའི་བློ་འབྱུང་། ཆུང་ངུ་ལ་ནི་ཐུང་ངུའི་བློ་འབྱུང་། ཕྱོགས་བཞིར་མཉམ་པ་ལ་ནི་ ལྷམ་པའི་བློ་འབྱུང་།ཀུན་ནས་མཉམ་པ་ལ་ནི་ཟླུམ་པོའི་བློ་འབྱུང་། དབུས་སུ་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་ནི་མཐོ་བའི་བློ་འབྱུང་། ཉུང་བ་ལ་ནི་དམའ་བའི་བློ་འབྱུང་། ཕྱོགས་གཅིག་གི་ངོས་ལ་ནི་ཕྱ་ལེ་བའི་བློ་འབྱུང་། ཕྱོགས་ཐ་དད་པའི་ངོས་ལ་ནི་ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པའི་བློ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ དོག་ལ་སོགས་པ་འདུས་པ་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བློ་འབྱུང་བར་ཟད་ཀྱི།དབྱིབས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་མེད་པར་དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། རེག་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བློ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་ལ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་བློ་འབྱུང་དུ་མི་རུང་སྟེ། དབང་པོ་ དུ་མ་དོན་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ནི་དབང་པོའི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་གྱི། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། དྲི་ལས་མེ་ཏོག་གི་ཁ་དོག་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །དྲི་མེ་ཏོག་གི་ཁ་དོག་ལ་ངེས་པ་ལྟར་རེག་པ་ནི་དབྱིབས་ལ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། བཞག་པ་འདི་ནི་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ ན་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ།རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ལ་ཤེས་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་ལས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་མེད་པའི་ཕྱིར་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོར་ནང་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པར་ཡང་མི་རིགས་ སོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལྟར་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དབྱིབས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་འདུས་པ་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ཤེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། དབྱིབས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབྱིབས་ནི་ རྫས་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཚུ་རོལ་དང་དབུས་དང་ཕ་རོལ་གྱི་ཆ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཐ་དད་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིག་ཅར་དུ་མངོན་སུམ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་དང་། འབྲེལ་པ་ཅན་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐ་དད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཐ་མི་དད་ན་ཡང་དེ་དང་ འབྲེལ་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱང་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དབྱིབས་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གནས་པ་རྣམས་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པར་འདོགས་སོ། །འོ་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་གང་ཞིག་ཡིན། དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ལས་སྐྱེ་བ་ལུས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ལུས་ཀྱི་དབྱིབས་ཏེ། རང་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའོ། །འདིར་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དེ། གཞན་ལ་དམིགས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་སྨྲ་བའི་མཆུ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྨོན་ལམ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་བཀག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་སེམས་དང་གཞན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུའི་སེམས་ལས་ཀྱང་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་མི་འདོད་དོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དབྱིབས་གཅིག་པུས་ལུས་ཀྱི་སྤྱིར་ཁྱབ་པ་ཡིན་ན་ནི་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་པས་ཡན་ལག་སོ་སོ་ལ་ཡང་གཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན ཆ་ཤས་སུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་མི་རུང་ངོ་།།སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལའང་གནོད་པར་འགྱུར་རོ།

形状即是长和短，方和圆，高和低，平滑和不平滑。什么是所谓的形状？难道不是已经说了长等吗？如果说不知道那个的话，凡是生起长等认知的，那就是长等形状。
那么如此说来，除了颜色等之外就没有形状了。为什么呢？因为是这样的：许多颜色等聚集在一处时生起长的认知，在小的上生起短的认知，在四方均等上生起方的认知，在周遍均等上生起圆的认知，在中间较大上生起高的认知，在少的上生起低的认知，在一面上生起平滑的认知，在不同面上生起不平滑的认知。
仅仅是在颜色等聚集上生起长等的认知，而没有形状作为另外的事物，怎么知道呢？因为通过触觉也能生起长等的认知。对于其他感官的对境，不应该通过其他方式生起认知，否则就会导致多个感官成为无意义。
那不是感官的认知，而是推理的认知，就像从香气了知花的颜色一样。香气对于花的颜色有确定性，但触觉对于形状并非如此，这个比喻是不恰当的。因此，通过两种感官对于瓶子等一样，对于长等形状的认知生起，所以它不是异于颜色等的另外事物。
微尘由于无有部分，所以不应该以长等的本性互相区别。因此，如同蓝等微尘一样，并不存在长等的微尘。所以形状的微尘聚集也不应该成为长等形状的所知，因为没有形状的微尘。
形状不是单一实体，因为有此边、中间和彼边的部分。这些不是无差别的，因为同时有现见和非现见，以及有不同的关联，这些必定是有差别的。如果无差别，那么与之相关的事物也将导致没有方位差别的过失。
因此，形状不是实体存在的，而是对于颜色等如此这般安住的诸法假立为长等。那么什么是所谓的表色？依于身体的大种，从缘虑它的心所生起的身体形状，由于能表示自己的发起心，所以称为表色。
在此，只有从缘虑它的心所生起的才是表色，从缘虑其他的则不是。如此，说话时嘴唇等的形状不是从缘虑它的心所生起的，也否定了从愿力所生。那是从愿力的心和其他异熟因的心所生起的，因此不承认为表色。
关于这个，如果表色这个形状是单一的遍及全身的话，由于是一个且遍及的缘故，即遍一切处，也应该在各个肢体上能被把握。或者由于以部分的方式安住，所以不应该是一个。对于'十处是微尘积聚'的宗义也将成为有害。

།དེ་ལྟ་བས་ན་དབྱིབས་ཞེས་བྱ་བ་རྫས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དབྱིབས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ ལུས་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་དབྱིབས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ན་འོ་ན་དེ་གང་ཡིན།དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ལུས་ཀྱི་རྒྱུད་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །སེམས་པ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྒྱུད་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རླུང་གི་ཁམས་བསྒྲུབ་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ལུས་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་རང་གི་རྒྱུ་སེམས་པ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་དེ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་སེམས་པས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་འདོགས་ སོ།།འདིར་གཟུགས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གནས་པ་དང་། བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཁ་དོག་བཞི་པོ་རྣམས་ཏེ། དེའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ནི་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབྱིབས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། ཁ་དོག་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དེ། ལུས་གཡོ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་ལ། དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི། བཏགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་སྙམ་ན་ཇི་ལྟར་གཟུགས་མིག་ གི་ཡུལ་ཞེས་བརྗོད།འདིར་འཇིག་རྟེན་དང་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པའི་ཁ་དོག་མིག་གི་ཡུལ་དུ་འདོད་དེ། འདི་ལྟར་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཁ་དོག་ལ་མིག་གིས་འཛིན་གྱི། དབྱིབས་སམ་ཁ་དོག་གཅིག་པུ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཁ་དོག་ཏུ་སྣང་བའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ནི་མིག་གི་ཡུལ་ལོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ལུས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་མིག་གི་ ཡུལ་ཞེས་གྲགས་སོ།།དོན་དམ་པར་ནི་དབྱིབས་བཞིན་དུ་ཁ་དོག་ཀྱང་མིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཏེ། དབྱིབས་བཞིན་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདིར་འཇིག་རྟེན་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་གྲགས་ པ་དང་།མཐུན་པར་མཛད་པར་ཤེས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་སྒྲ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཤད་མ་ཐག་ཏུ་སྒྲ་བཤད་པར་རིགས་པས་ན། སྒྲ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། རྣ་བའི་ཡུལ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྣ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་གྱི། དབང་པོ་གཞན་གྱི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ ཡིན་པར་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་དེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།རྣ་བའི་ཡུལ་ནི་སྒྲ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ཀྱང་སྒྲའི་བྱེ་བྲག་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པ་རྣམས་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟིན་པ་ དང་མ་ཟིན་པ་དང་གཉི་གའི་སྟེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཟིན་པའི་ནི་ལུས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཀྱི་དངོས་པོར་གཟུང་བ་རྣམས་སོ། །བཟློག་པ་ནི་མི་ཟིན་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ནི་འདིའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པ་དང་གཉི་གའི་སྟེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ལག་པ་དང་ངག་གི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའོ། །མི་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རླུང་དང་ནགས་ཚལ་དང་འབབ་ཆུའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཉི་གའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྔའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའོ། །དྲི་གང་ཞེ་ན། སྣ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྣའི་ཡུལ་ནི་དྲི་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ།

因此，形状并非是另外的实体。所以形状不是表色。如果形状不是离开身体的另外表色，那它是什么？它是以缘于心思为因缘的身相续不间断地在其他处所生起的因。心思作为因是为了成就身相续在其他处所生起的因即风界。身体在其他处所的生起，由于能表示自己的因即心思，所以是表色。它本身并非是善或不善的自性，但是由于它是由善或不善的心思所生，所以是果上假立因，而假立为善或不善。
在此，色法的安立是以自性、安住和作用的特征来安立。自性是青等四种颜色，因为是它的自性。安住是长等八种形状，因为颜色如是如是安住。作用的特征是表色，因为是身体运动的自性。
如果认为实有是眼等的对境，而形状和表色由于是假立有，所以不是眼的对境，那为何说色是眼的对境？在此为了随顺世间，承许带有形状差别的颜色是眼的对境。如是，眼识能取具有形状差别的颜色，而不是单独的形状或颜色，因为生起显现为具有长等形状差别的颜色的眼识。
因此，在世间中众所周知颜色和形状是眼的对境。同样，由于能取以在其他处所生起为差别的身相续，所以表色也称为眼的对境。但是胜义中，如同形状一样，颜色也不是眼的对境，因为如同形状一样极微不成立，以及外境不是识的对境。因此应知阿阇黎在此是随顺世间和论典中的共许而作。
在色之后为了说明声，所以刚说完色后应当解释声，因此问'什么是声'，答'即是耳的对境'。是耳的对境，而不是其他根的对境。如是虽然同样是所造色而无差别，但从其他根的对境色等中特别说明它。'耳的对境即是声'也说明了声的差别虽然互异，但作为声处无有差别。
为了说明它的分类而说：'有执受、无执受和二者，是从大种因所生。'其中执受是属于身体的诸声，是被心和心所摄为所依的诸声。相反的是无执受。由于这些是它的因，所以是从执受、无执受和二者大种因所生。其中从执受大种因所生的是手和语的声等。从无执受大种因所生的是风、树林和流水的声等。从二者大种因所生的是鼓声等。
'什么是香？'答'即是鼻的对境'以及'鼻的对境即是香'，如前所说。

།དྲི་མཉམ་པ་ནི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཕན་པ་ཡང་མི་འདོགས་གནོད་པ་ཡང་མི་བྱེད་པའོ། །དྲི་ནི་ལྷན་ཅིག སྐྱེས་པ་དང་།སྦྱར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ཙནྡན་དང་གུར་གུམ་ལ་སོགས་པའོ། །སྦྱར་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་བདུག་སྤོས་རི་ལུ་ལ་སོགས་པའི་དྲིའོ། །གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཨ་མྲ་སྨིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། རོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྕེ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལྕེའི་ཡུལ་ནི་རོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། སྔ་མ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་དྲུག་སྨོས་ཏེ། གཞན་དུ་དབྱེ་ན་ནི་དེའི་སྦྱར་བ་ཐ་དད་པ་མཐའ་ཡས་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ནི་རྒྱུར བྱས་པའི་གཟུགས་བསྟན་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་རོའི་འོག་ཏུ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར་རོ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་བཤད་པར་འདོད་ནས།རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ། །རེག་བྱ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འབྱུང་ བ་རྣམས་དང་།དེ་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སོ། །འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་སྔར་བསྟན་པ་དང་། བཤད་པ་རྣམས་སོ། །འདིར་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ལུས་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་གྱི།མིག་ལ་སོགས་པའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་དེ་ཐ་དད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་རེག་བྱ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བས་ནི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་ཡང་རེག་བྱ་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བསྟན་ པ་ཡིན་ནོ།།ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་གཞག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོར་རེག་པར་བྱ་བས་ན་འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རེག་བྱ་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི། གང་གིས་གང་ལ་རེག་པ་དེས་ཀྱང་དེ་ལ་རེག་པར་གདོན་མི་ཟ་བར་འགྱུར་བས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་རེག་བྱར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རམ། གང་གིས་ཀྱང་ཅི་ལ་ཡང་རེག་པ་ མེད་དེ།བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རེག་ན་ནི་གོང་བུ་ཐམས་ཅད་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཚད་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཕྱོགས་ཀྱིས་རེག་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཉིད་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བས་ན་ཡུལ་དང་དབང་པོ་གཉིས་བར་མ་ཆད་པར་སྐྱེ་བ་ ན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡུལ་དམིགས་པ་དེས་ཡུལ་ལ་རེག་ཅེས་བྱ་བར་གདགས་ཀྱི་ཡུལ་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཉིད་ལ་རེག་གོ་ཞེས་གདགས་ཀྱི། དེ་དག་ལ་གནས་པའི་གཟུགས་ལ་ སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་ལ་གནོད་པ་ནི་དེའི་གནས་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་གྱི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁ་དོག་ལ་སོགས་པའི་གནས་ལ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་རེག་པ་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ གནོད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།འདི་ནི་བསམ་པར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་འབྲང་བར་བྱའི་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཇམ་པ་ཉིད་ནི་མཉེན་པ་དང་། མི་རྩུབ་དང་། སྤྱད་དུ་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འཇམ་པ་ཁོ་ན་འཇམ་པ་ཉིད་དོ། །རྩུབ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ ནི་འདི་ལ་རྩུབ་པ་ཡོད་པས་རྩུབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སྤུ་ཅན་བཞིན་ནོ། །རྩུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བའོ། །རྩུབ་པ་ཁོ་ན་རྩུབ་པ་ཉིད་དེ། རུད་རུད་པོ་དང་། ཧྲུད་ཧྲུད་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་འཇམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྕི་བ་ནི་ལྕིད་གནོན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྕི་བ་ ཁོ་ན་ལྕི་བ་ཉིད་དེ།དངོས་པོ་རྣམ་པ་འཇམ་པ་ན་གང་གིས་དམའ་བར་བྱེད་པའོ།

平等的气味是对诸大根不增益也不损害。气味有俱生、和合所生、转变所生三种。其中俱生是旃檀、藏红花等。和合所生是香丸等香。转变所生是成熟芒果等的香。
关于何为味等，即舌根的境等，以及舌根的境即是味等，如前广说。由自性差别故说六种差别，若另分别则其和合差别无量。此处是说所造色的场合，故于味后说所造色触的一分，因此于说味后欲说触的一分，故问何为触的一分。
触有二种：诸大种及彼所造色。诸大种如前已说明。此处是所造色的场合，故'何为触的一分'是与'所造色'相连。'身根境'即唯是身根境，非眼等根境。如是显示其异于色声等。'唯身根境即触'显示大种及所造二者虽互异但同为触无差别。
'身根境'言，诸大种亦是身根境，则应成所造色。故说'除大种'。为显示触的一分，故说'滑性、涩性'等。
若说由身根所触故名触，则能触所触必互触，则身根亦应成触。任何物亦不能触任何物，若全体相触则一切聚应成极微量，若部分相触则极微应有部分，则极微性将坏。
故境根二者无间生时，依何而识缘境，说彼触境，非境住于识。故假立身根触大种，不触住于彼等之色等，因身识不取故。损害花等色等是因损害其所依，非因身触。
若身亦不触色等所依，云何能损害？此应思择。故此随世俗言说，非胜义。滑性即柔软、不涩、堪受用义。唯滑即滑性。
涩性是有涩故名涩，如有毛。涩即力。唯涩即涩性，即粗糙、粗涩、不甚滑义。重即重压义。唯重即重性，即物体平滑时使其下陷者。

།ཡང་བ་ཉིད་ནི་གང་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་འཇམ་པ་ན་དམའ་བར་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། དབྱིབས་ཆེར་ཟིན་ཀྱང་གང་ཡོད་ན་གདེག་བླ་བ་སྟེ། སྲང་མདའི་རྩེ་མོ་དམའ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། གང་གིས་ཉེན་ན་དྲོ་བ་འདོད་པ་དེ་ནི་གྲང་བ་ཉིད་དོ། །དཔྱིད་དང་སྟོན་གྲང་བ་ཡོད་ཀྱང་དྲོ་བ་མི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། དྲོ་བ་འདོད་པ་ནི་གཞན་དུ་མི་འབྱུང་བས་གྲང་བ་ཉིད་དྲོ་བ་འདོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་དེའི་འབྲས་བུ་ཡང་དེ་དང་རིགས་གཅིག་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་པ་རྣམས་ཀྱིས རྟོགས་སོ།།བཀྲེས་པ་ནི་ཟས་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །སྐོམ་པ་ནི་སྐོམ་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་གདགས་པ་བྱས་ནས་འདིར་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་བསྟན་ཏེ། རླུང་གི་ཁམས་ ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་བཀྲེས་པའི་རྒྱུ་རེག་བྱའི་བྱེ་བྲག་འགའ་ཞིག་འབྱུང་བ་དེ་ནི་བཀྲེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།བཀྲེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་མེའི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་ན་སྐོམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐོམ་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཞན་ནས་བརྒྱལ་བ་དང་། ཉམས་ཡོད་པ་དང་ཉམ་ཆུང་བ་ལ་ སོགས་པ་རེག་བྱའི་བྱེ་བྲག་སྨོས་པ་རྣམས་ཀྱང་འདི་དག་གི་ནང་དུ་འདུས་པས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བརྗོད་དོ།།བརྒྱལ་བ་ནི་འཇམ་པ་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་དོ། །ཉམས་ཡོད་པ་ནི་རྩུབ་པ་དང་ལྕི་བ་ཉིད་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་མེད་དེ། དེ་ལྟར་གཞན་ནས་རེག་བྱའི་བྱེ་བྲག་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ འདི་དག་གི་ནང་དུ་མཐུན་མཐུན་དུ་བསྡུ་བར་བྱའོ།།འཇམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དེ། ཆུ་དང་མེའི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་ན་ནི་འཇམ་པ་ཉིད་དེ། ས་དང་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་རྩུབ་པ་ཉིད་དོ། །ས་དང་ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་ལྕི་བ་ཉིད་དོ། ། མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་ཡང་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤི་བའི་ལུས་ལ་ལྕི་བ་ཉིད་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བའོ། །ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་གྲང་བའོ། །རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་བཀྲེས་པའོ། །མེའི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་སྐོམ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཕན ཚུན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གཞན་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ།འདིར་ནི་ཚིག་མང་དུ་འགྱུར་བ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་བསྟན་ཏོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའམ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ལུས་ པས།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་ཏེ། བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་དེ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། ངག་ གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ།།དེ་རེ་རེ་ལ་ཡང་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་དོ། །འདོད་པར་གཏོགས་པ་དང་། གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་དང་། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་མ་རྟོགས་པའོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་དགེ་སློང་དང་། དགེ་ཚུལ་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་། བསྙེན་གནས་ལ་གནས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྫས་སུ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་མིང་དུ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལས་གཞི་དང་བཅས་པར་རྣམ་པ་ཐམས ཅད་དུ་ལྡོག་པའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་ནི་ལུས་དང་སྲོག་གིས་བསྡུས་པའི་དངོས་པོ་ལ་མི་ལྟ་བར། ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་ཞུགས་པའོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པར་ཞུགས་ པའོ།

轻性是指事物柔软时不会变低的性质，即使形状较大但容易提起的性质，这是使天平一端下降的原因的意思。
当感到寒冷而想要温暖时，那就是冷性。春秋虽有寒冷，难道不是也想要温暖吗？想要温暖只能从冷中产生，因此应当确定冷性会引起想要温暖的欲望。如此，其果也与之同类，故为有特征者所了知。
饥饿是引起想吃的欲望。口渴是引起想喝的欲望。如果说心所法不是身根的对境，为此以果标因而在此说明饥渴：风大增盛是饥饿的原因，某些触的差别生起即是饥饿的原因，所以称为饥饿。同样，火大增盛是口渴的原因，所以称为口渴。
其他如昏厥、有力、无力等触的差别所说的也都包含在这些之中，所以不另外说明。昏厥即是柔软性之外别无他物。有力即是粗糙性和重性之外别无他物。如是，其他处所说的触的差别也都应当相应地归入这些之中。
柔软等也因处所的差别而互相区别：水大和火大增盛时是柔软性，地大和风大增盛时是粗糙性。地大和水大增盛时是重性，火大和风大增盛时是轻性。正因如此，死尸多具重性。水大增盛时是冷性，风大增盛时是饥饿，火大增盛时是口渴。
如是，其他由处所差别而互相区别的所造色也应当相应地理解。此处为避免文字冗长，仅说明要点。
在色蕴或所造色中，唯余无表色，若问何为无表色，以'表色和定所生色，无见无对'来说明。其中表色有两种：身表和语表。
每一种又因善、不善和无记的差别而各有三种。无表色也是三种：欲界所摄、色界所摄和无漏。
其中欲界的无表色是从善和不善表业而生，这又分为别解脱戒、菩萨戒、非戒和未得戒。其中别解脱戒因比丘、沙弥、优婆塞和近住戒的差别，实质上有四种。因比丘、比丘尼等的差别，名称上有八种。
其中别解脱戒是完全远离对他人造成伤害的一切行为。菩萨戒是不顾惜身命，以身语意完全投入利益他人的行为。非戒是完全投入损害他人的行为。

།ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཕན་འདོགས་པ་དང་གནོད་པ་བྱེད་པར་ཞུགས་པ་ནི་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ སྡོམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ།།དེ་ལ་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་དག་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་ པའི་སྡོམ་པའོ།།དེ་ཡང་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་དང་། རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཕ་བི་ནི་ཕ་བི་ནའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་འདི་ནི་བསྟན་པའོ། །དེ་འདི་ལ་མེད་པས་བསྟན་དུ་མེད་པའོ། །རང་གི་ཕྱོགས་སུ་གཞན་འབྱུང་ བའི་གེགས་བྱེད་པ་ནི་ཐོགས་པའོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་དེ་མི་སྲིད་པས་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །གཟུགས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་ བཅས་པ་དང་།བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའོ། །དེ་ལ་བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་ལོ། །བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་རེག་བྱ་བཞིའོ། །བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཟུགས་སོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། བསྡུས་པ་ལས་གྱུར་པ་དང་། མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། དབང་འབྱོར་པའོ། །འདིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི། རྫས་བཅུ་གཅིག་ ཁོ་ནར་འདོད་པས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་ཉིད་དུ་བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པར་བཤད་དེ།གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་མི་བསྟན་ཞེ་ན། བསྡུས་པ་ལས་གྱུར་པ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཉིད་དེ། དེ་དག་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་ལས་གུད་ ན་མེད་དེ།སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་ལས་ཁ་དོག་ཏུ་སྣང་བ་གཞན་རྣམས་ནི་མེད་དོ། །མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པ་ཡང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཉིད་དེ། དེ་ལས་གཞན་པ་ཐོགས་པར་བྱེད་པའི་རེག་བྱ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཁ་དོག་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདིར་འདུས་པ་ཉིད་ པས་ཡང་མ་བཤད་དོ།།ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་གཟུགས་ཀེང་རུས་ལ་སོགས་པའོ། །དབང་འབྱོར་པ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་བསམ་གཏན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་འདིར་མ་འདུས་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོ་སོར་སྣང་བ་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་དོ།།གཟུགས་བརྙན་ཡང་ཡུལ་དུ་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཟུགས་བརྙན་ནམ་གཟུགས་བརྙན་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གུད་ན་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཡང་དག་པར་བླངས་ལ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་འདིར་ བཤད་ཀྱི།གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་ཆེ་བའི་བློས་བསྐྱོད་པ་ནི་བདག་ལྟ་བུ་གང་གིས་ཀྱང་རྟོགས་པར་ག་ལ་ནུས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་མ་བཤད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་དགོངས་པ་བཙལ་བར་བྱའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་ བ་ལས་བྱུང་བ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ནི་སེམས་གཡེང་བ་དང་།མ་གཡེང་བ་དང་། སེམས་མེད་པ་ན་ཡང་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་སྟོང་པའི་རྒྱུ་མེད་ན་ཡོད་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་དང་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་རང་ཀུན་ ནས་སློང་བའི་སེམས་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་མི་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ།།འདིར་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བས་ཀུན་བརྟགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་མེད་དེ། ཚད་མའི་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།

单方面进行利益或损害的行为既不是律仪也不是非律仪。其中，属于色法和无漏的是由禅定所生，这分别对应禅定律仪和无漏律仪。
其中，在四禅、未至定和殊胜禅中，与有漏禅定同时生起的是禅定律仪。与无漏禅定同时生起的是无漏律仪。
这也是依靠诸大种而生起，并随之而行的缘生色法。这是此处所说的。'此处'即是'此处'，这是可显示的。由于此处没有它，所以是不可显示的。在自方阻碍他方生起的是有对。
无表色由于不住于境，故不存在对碍，因此是无对。一切色法分为三种：可显示有对、不可显示有对、不可显示无对。
其中，可显示有对是眼根的对境。不可显示有对是眼等五根以及声、香、味、触四境。不可显示无对是法处所摄色。
这又分为五种：极微所成、表示空间、等起所生、遍计所执、自在所成。此处色蕴仅承认十一实法，所以解释等起所生色法为不可显示无对，其他则不是。
为什么不说那些呢？极微所成就是诸极微，它们离开青等颜色之外别无所有，除了青等颜色之外没有其他显现的颜色。表示空间也是诸极微，即离开能对碍的触之外的其他。由于它们也是以颜色为自性，所以在此归入前者而未另说。
遍计所执是影像色法、骷髅等。自在所成是修习解脱的禅修者境界中的色法，由于它是分别念的自性，所以不包括在此，因为它离开各自显现的识之外是不存在的。
影像也只是显现为境的识。离开识之外没有影像，离开影像之外也没有识。因此，这里只说等起所生，而不说其他。
以大威力的心所转动的境界，像我这样的人怎么能了解呢？因此，未说那些是应当寻求论师的密意。
这是说，表色和由禅定所生的善不善所生的缘生色法，即使在散乱心、不散乱心和无心的状态下也随之而行，当它的因不空时存在的即是无表色。
虽然是色法和作用的自性，但不像能表示自己的发起心那样表示给他人，所以是无表色。
在此，毗婆沙师所计的表色如同无表色也是不存在的，因为不是量的对境。

།སོ་སོར་ ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་སེམས་པས་བྱ་བར་ཁས་བླངས་ནས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ། སེམས་པ་གང་གིས་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་བཀག་པ་ལས་སྡོམ་པའི་སེམས་པ་དེས་མ་འོངས་པ་ན་དེ་དང་རིགས་གཅིག་པ་བསྐྱེད་ པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ས་བོན་བཏབ་ནས།དེའི་འོག་ཏུ་བདག་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་དྲན་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་བྱུང་ནས་གང་འཛེམ་པ་དེ་བསླབ་པ་མི་འདྲལ་ལོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་སེམས་པ་རྒྱུན་ཆགས་པ་དང་བཅས་ པ་ནི་སྡོམ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་ནམ་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མེད་པར་ཡང་གང་ཐོབ་ན་ལངས་ནས་ལོག་པའི་ངག་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་དེ་ལྟ་བུའི་བསམ་པ་དང་གནས་ ཐོབ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལ་རྒྱུ་ཅན་གདགས་པར་བྱས་ནས་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་རྣམས་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་དེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསད་པར་སྦྱོར་བར་བྱ་བའི་སེམས་པ་དང་། གཞན་གྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ ཀྱི་ལས་དེ་བྱ་བར་ཁས་ལེན་པའི་སེམས་པ་སྟེ།སེམས་པ་དེ་མེད་ཀྱང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་བཏང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱ་བར་བསམ་པ་ལས་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་བྱ་བའི་སེམས་པ་དང་། ཁས་ལེན་པའི་སེམས་པ་སེམས་ཅན་ རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།འདིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བས་ཡང་མ་སྤྲོས་སོ། །སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་ སོ།།དེའི་རྒྱུན་ཆགས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་པས་འཕངས་པ་དང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་ལ་ སོགས་པ་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའོ།།གཟུགས་ནི་ལུས་དང་ངག་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡུལ་ཅན་ལ་ཡུལ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ནི། བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བས་མ་བཤད་དོ། །དེའི་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་པའི་ གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་སློང་དག་གཟུགས་སུ་རུང་བས་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་པའོ། །ཅི་གཟུགས་ཤེ་ན། ལག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པས་རེག་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བའོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །མདོ་ ལས་ཀྱང་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པས་གཟུགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གཟུགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་འདི་གང་ཞེ་ན། ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་སྔ་མའི་གནས་ལས་གཞན་དུ་སྐྱེད་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྒྱུན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ཀྱི། སྐད་ཅིག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་དང་། གནས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་ཏེ། དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར། ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། མྱོང་བ་རྣམ་པ གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ།།ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་མྱོང་བ་སྟེ། དངོས་པོའི་སིམ་པ་དང་གདུང་བ་དང་གཉི་གའི་རྣམ་པར་མ་གཏོགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། །ཡང་ན་སིམ་པ་དང་། གདུང་བ་དང་གཉི་གའི་རྣམ་པར་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་མྱོང་བར་ བྱེད་པས་མྱོང་བའོ།།དེ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་མ་གཏོགས་པར་མྱོང་བ་གསུམ་པ་ཡོད་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པས་མངོན་ཏེ། མདོ་ལས་ཚོར་ བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་གསུངས་སོ།

别解脱戒等并非不存在，如是在发起誓愿之后，先行受具足戒等仪轨，由彼等心所遮止身语业而生起防护之心，为了在未来生起同类，在阿赖耶识中种下种子。
此后生起'我已断除杀生等'之正受持念，生起此念后，于所防护处不毁坏学处。如是相续具足正受持心所即是戒体。
同样，若入禅定或道，即使无表色不存在，若获得后出定也不行邪语等，而行正语等如是意乐与境界，因此以因得名果而安立八正道支及禅定戒。
不律仪者也是，同类中生者起杀害之心，他类中生者受持彼业之心，即使无此等心也非舍弃不律仪，因为未舍离损害众生之意乐。如是造作之心与受持之心具足损害众生意乐即是不律仪。
此处表色与定所生性因易于了知故未广说。律仪与不律仪心所之善与不善唯由自性。其相续是由善不善心所引发，是善不善心所之果故。
禅定无漏戒也因是禅定无漏道之因，正语等是果故为善。色是身语之境，因境者假立于有境故。无见无对未说明，因易于了知故。
为何称此乃至无表色之色蕴为色？世尊亦说:'诸比丘，由可成色故名色取蕴。何为色？手等和合触所触即可成色。'经中亦说:'由手等和合触有色故为色。'
此色之有色性为何？即手等和合触从前处生于异处，此亦就相续而言，非就刹那，因刹那是就生灭时而言，无住故。
色蕴之后是说受蕴之时，其后宣说故，因此问:'何为受？'以'三种领受'而说明。
领纳即是受，即现前作证事物之悦意、痛苦及二者之相以外之自性。或者由领纳事物之悦意、痛苦及二者之相以外之自性故为受。
彼又由自性差别分三种：乐受、苦受、不苦不乐受。
除乐苦外如何有第三种受？由教证理证可知，经中说三种受。

།ཡང་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཏེ། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ། །རིགས་པ་ནི་ཚོར་བ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱང་མི་དམིགས་སོ། ། རེག་པ་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བ་ཞེས་སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་གསུངས་ཏེ། འདོད་པ་དང་། མི་འདོད་པ་དང་། གཉི་ག་ལས་ལྡོག་པའི་རེག་པ་རྣམས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཚོར་བའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་པས་དེ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་མྱོང་བ་ཚོར་བ་ཡིན་དུ་ཟིན་ན་དམིགས་པ་གཅིག་པ་རྣམས་ལས་འདི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རེག་པ་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་འདུ་ཤེས་དང་མོས་པ་དང་། དྲན་པ དང་།ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །ཇི་སྟེ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་མཚན་མར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པས་དམིགས་པ་གཅིག་པ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འདོད་ན་ནི་ཚོར་བ་ཡང་ཡུལ་མྱོང་བར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད། དེ་ལ་དམིགས་པར་ མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རེག་པ་མྱོང་བ་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའམ།རྒྱུའི་དངོས་པོར་ཡོངས་སུ་བརྟག་གྲང་ན། དེ་ལ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་རེག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུའི་དངོས་པོར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། སེམས་ལས་ བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་རེག་པ་ཡིན་པར་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཇིག་རྟེན་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་མྱོང་བའི་སྒྲ་ནི་འབྲས་བུའམ་རྒྱུར་གྲགས་པ་མེད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་གྲགས་སོ། །འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམས་ ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདིས་མྱོང་བ་སྟེ།དེ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་གཉི་གའིའོ་སྙམ་མོ། །འདིར་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཉིད་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་ན་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བཏགས་པའོ། །དེ་ལ་བདེ་བ་ མྱོང་བ་ནི་གང་འགགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན།འོ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལས་གང་འབྱུང་ན་བྲལ་བར་མི་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་དེ་བདེ་བའི་ཚོར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ། འདི་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། དོན་དུ་ན་ཅིག་ཤོས་ཀྱང་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་བྱུང་ན་འབྲལ་ བར་མི་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དུ་ན་དེ་འགགས་ན་ཕྲད་པར་འདོད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གང་འགགས་ན་ཕྲད་པར་འདོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདིར་དོན་དུ་ན་དེ་བྱུང་ན་འབྲལ་བར་མི་འདོད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་དཀའ་ཐུབ་ཅན་རྣམས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་ཕྲད་པ་རྣམས་འདོད་ཆགས་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་བ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་འབྲལ་བར་འདོད་པ་སྐྱེ་ཞིང་།འགགས་པ་ན་ཕྲད་པར་མི་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་སུན་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་དེ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ གྱི་བར་དུ་གཅོད་པར་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་གཉི་ག་མི་འབྱུང་བས་འགལ་བ་མེད་དོ།།སྡུག་བསྔལ་ནི་གང་བྱུང་ན་བྲལ་བར་འདོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འགགས་ན་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འདོད་པའོ། །བྲལ་ན་ནི་དེའི་རྒྱུན་ཆད་པའོ། །འདོད་པ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པ་དང་སྨོན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་ མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་གང་བྱུང་ན་གཉི་གར་འདོད་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་ལུས་དང་སེམས་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་གང་འགགས་ན་དེ་དང་ཕྲད་པར་འདོད་པའོ།

又舍弃乐又舍弃苦，说是非乐非苦。理由是没有离开感受的心识生起，也不见有离开乐苦的心识。
阿阇黎集贤说触的感受即是受，所谓受就是对可意、不可意以及离二者的触的感受。这是如此说的：依靠能生乐受的触而生起乐受，如是广说。
由于能生乐等，故为了分别彼等。如果受是对境的感受，则与同一所缘者有何差别，因此安立受是触的感受。
若如是，则想、胜解、念、慧等也不应如受那样从所缘门中说自性。如果承认想等以执取相等而异于同一所缘者，为何不承认受也是对境的感受？
由于不可能有所缘，触的感受也应观察为相应或因的事，其中非为相应，因为一切心所与触相应无差别故。
也不应是因，因为触是一切心所之因无差别故。世间和论典中感受一词也不见为果或因，而是闻名为现前作用。
想到：此受是善不善业异熟果的感受者，其中乐受是善业异熟果，苦是不善业的，非苦非乐是二者的。
此中，阿赖耶识本身是善不善的异熟，胜义中与之相应的舍受本身是善不善的异熟。乐苦是从异熟所生故假名为异熟。
其中，乐受是'若灭则'等，那么缘起中所说'若生则不欲离者是乐受'如何解释？此中无相违，因为实际上也包含另一方。
'若生则不欲离'实际上也表示'若灭则欲相遇'。'若灭则欲相遇'在此实际上也表示'若生则不欲离'。
那么，苦行者们不愿与贪欲缠缚相遇，当生起贪欲所生之乐时想要远离，灭时不想相遇，这又如何？这不能作为反驳，因为不是从彼生，对见此乐妨碍戒定者，二者都不生起故无相违。
苦是若生则欲离者，即是若灭也不欲相遇者。离即是断其相续。欲即是希求与愿望。
非苦非乐是生起时不生二种欲求者。其中，由于是能令身心舒展及具可意自性故，乐受是若灭则欲与彼相遇者。

།ལུས་དང་སེམས་ཉམས་དམས་པར་བྱེད་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར།སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་དེ་བྱུང་ན་དེ་དང་བྲལ་བར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཉི་ག་ནི་མི་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡོད་དེ། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ནག་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དཀར་པོ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ལས་དང་འདྲའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕན་འདོགས་ པ་ཡང་མེད་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡང་མེད་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བྱུང་ན་གཉི་གར་འདོད་པ་མེད་དོ། །མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ནི་རེ་རེ་ལ་ཡང་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་བརྟེན་པར་བསྡུ་ན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱིའོ། །དེ་ལ་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་ལུས་ལ་ཐ་དད་དུ་མི་འཇུག་པ་དང་། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་བསགས་པ་བཞིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡུས་ ཏེ་ལུས་ཀྱི་སྒྲར་བརྗོད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་མྱོང་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཡིད་ཙམ་ལ་གནས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ དང་གཉེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་མྱོང་བ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ།ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པ་དང་ཟང་ཟིང་མེད་པ་དང་ཞེན་པ་བརྟེན་པ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ་བརྟེན་པའོ། །ཟང་ཟིང་ནི་ལུས་ལ་སྲེད་པའོ། །ལུས་ནི་ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ་སྲེད་པ་བུ་གཅིག་པ་ ཕོངས་པ་ལ་འཁྱུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་འབྲེལ་བར་འདོད་པ་ལྟ་བུར་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟང་ཟིང་སྟེ།དེ་དང་ལྡན་པས་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའོ། །སྲེད་པ་དེ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་བྲལ་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་ཟང་ཟིང་མེད་པའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་སྡུག་ པ་ལྔ་ལ་ལྟ་བ་དང་།མངོན་པར་ཆགས་པ་དང་སྨོན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པས་ཟློས་ཤིང་ཡང་དང་ཡང་གོམས་པར་བྱེད་པས་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཏེ་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་དང་སྨོན་པ་ནི་ཞེན་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་པའམ་ཞེན་པ་དེ་བརྟེན་པས་ན་ཞེན་པ་ བརྟེན་པའོ།།མངོན་པར་འབྱུང་བ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ་དེའི་ལམ་སྟེ། དེ་ལ་བརྟེན་པའམ་དེ་བརྟེན་པས་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པའོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོའི་ དངོས་པོར་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པ་དང་ཟང་ཟིང་མེད་པ་གཉིས་རྣམ་པར་གནས་སོ།།འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ཞེན་པ་བརྟེན་པ་དང་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་རང་གི་ངོ་བོའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་གྱི་ཇི་ལྟར་གཞན་ནས་ འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་གནས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་མ་ཡིན་ཞེ་ན།འདིར་ནི་མདོར་བསྡུ་བར་བཞེད་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་གནས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་མ་བཤད་དོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་ བོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བབ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བསྟན་ཏོ། །ཡུལ་ནི་དམིགས་པའོ། །མཚན་མ་ནི་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་ལ་མཚན་ མར་འཛིན་པ་ནི་འདི་ནི་སྔོན་པོའོ།།འདི་ནི་སེར་པོའོ་ཞེས་རྟོག་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་བྱེ་བྲག་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མཚན་མར་འཛིན་ པའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི།ཞན་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་སྔར་མ་ཟིན་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་ཕྱིས་ཀྱང་འདི་ནི་སྔོན་པོའོ།

身体和心识衰弱，由于自性不相顺，所以感受痛苦时，希望能够远离痛苦。两者都不生起时也有感受，既不是快乐也不是痛苦，就像既不是黑也不是白的业一样。因此，既无利益也无损害。当其生起时，对两者都没有欲求。这三种感受，每一种又因所依的差别而分为六种，即从眼、耳、鼻、舌、身、意触所生。若再归纳，则可分为两种：身体的和心理的。其中眼、耳、鼻、舌诸根，因为不能离开身体而单独存在，且有障碍性和积聚性，所以归入身体之中，称为身体。因此，从眼、耳、鼻、舌、身触所生的感受称为身体的感受。从意触所生的感受，因为仅依意识而住，所以称为心理的。
又由违品和对治的差别，每一种感受又各分为两种：有所依和无所依，以及依著世间和依向出离。所依是对身体的贪著。身体是内在的取蕴。对此的贪著就像独子贫穷时的拥抱方式那样不愿分离，这就是所依，具有这种所依的称为有所依。不具有或远离这种贪著的随顺称为无所依。对色等五种可爱的欲妙，以观看、贪著、希求为特征的欲望，反复串习熟修，这些欲妙对其贪著和希求就是执著。依止于此或依止执著即是依著世间。
出离是远离欲妙贪著或其道路，依止于此或依止于彼即是依向出离。其中，就断除我见和贪欲的意义而言，有所依和无所依二者是违品和对治的体性。就世间和离欲的意义而言，安立依著世间和依向出离。为什么这里只说自性的差别，而不像其他处那样说处所等差别呢？因为这里想要简略宣说，而且一切差别也离不开自性的缘故。这里没有解释处所等差别。
在解说受蕴之后，轮到解说想蕴，因此问'什么是想'，答'是对境取相'。境是所缘。相是境的差别，如青、黄等，是安立所缘的原因。对此取相即是分别'这是青色'、'这是黄色'。如此说来，眼等识相应的想因为无有差别分别，就不成为对境取相的自性了。对此应知，它确实是取相的自性，只是因为力量微弱而不能决断。否则，对先前未曾领受的差别，后来也不能分别'这是青色'。

།འདི་ནི་སེར་པོའོ་ཞེས་རྟོག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཐ་དད་པ་མེད་ཀྱང་གནས་དང་དམིགས་པས་འདུ་ ཤེས་ཐ་དད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གནས་ལས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སོ། །དམིགས་པ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། ཆུང་ངུ་དང་། རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ལ་སྒྲའི་སྒོ་ནས་གང་དོན་གྱི་ངོ་བོར་སྒྲོ་བཏགས་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་སྟེ། མཚན་མ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའོ། །དངོས་པོ་དེ་ལ་སྒྲོ་བཏགས་པའི ངོ་བོ་དེ་དང་།དེ་ནི་སྒྲའོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །དེ་ལ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་མཚན་མ་མེད་ པ་དང་།གཟུགས་དང་ཚོར་བའི་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། གསལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་གསུམ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲ་དང་དོན་དུ་འབྲེལ་བ་མི་ཤེས་པ་ནི་ངོ་བོ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ནའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་མོད་ཀྱི། གཟུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་དེ་ ལ་འདུ་ཤེས་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་མར་རབ་ཏུ་ནུབ་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་ གསལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ།དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི། དམིགས་པ་ལ་མཚན་མར་མི་བྱེད་པས་མཚན་མ་ལ་དམིགས་པའོ། །འདིར་ནི་མཚན་མ་གསལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་བུ་མོ་ལྟོ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚུལ་དུ་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་ བྱའི་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་ནི་མི་བྱའོ།།གཞན་དུ་ན་ནི་འདུ་ཤེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་མ་མེད་པས་མཚན་མར་འཛིན་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཆུང་ངུ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཏེ་ངན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚད་མེད་པ་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དག་སྟེ། མུ་ཐུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མེད་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདོད པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།།འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པར་རིགས་ཏེ། དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པས་ན་དེའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལས་གཞན་ པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་།སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་དེ་བསྟན་ཏོ། །རྐྱེན་རྣམས་འདུས་ཤིང་ཚོགས་ནས་བྱས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་ པོར་བསྡུས་པ་ཉིད་འདུ་བྱེད་རྣམས་སུ་འདོད་དེ།གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་འོག་ནས་འབྱུང་བ་དེའི་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ རྣམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་།ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཞེས་སྨོས་པ་ནི། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་གཉིས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་ཕུང་པོར་བསྡུས་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་མ་ བསྡུས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།

不会产生'这是黄色'的分别念。虽然自性无差别，但应当了知依处和所缘而有不同的想。
依处而有六种想蕴，即眼触所生想，乃至意触所生想。
所缘即有相、无相、小、广大、无量、无所有处。
其中，通过声音而对事物本质所作的增益即是相，与此相俱的事物自性即是有相。对彼事物增益的本质以及'此是声音'的想，即是缘于有相。
无相即是无增益相，是事物自性、涅槃和有顶。其中无增益相、色受等无相，以及因不明显，此三者称为无相。
不知声义相关者，虽然对本质生起唯自性之想，但并非说'是色'等，因此对彼境的认知即是缘于无相。
涅槃界也因是一切有为相寂灭的本质，故与缘此的三摩地相应的想即是缘于无相。
有顶因不明显故为无相，入定于彼的想因不执著所缘为相故是缘于无相。此中因相不明显，故缘彼者如'无腹女子'之说而称无相，并非因其本身无相而称无相。
否则将成为有想，也将无有以无相为相的执著。
小即是欲界，因为低劣。广大即是色界，因为殊胜。无量即是空无边处和识无边处，因为无边际。因为无所执取，故无所有即是无所有处。
因此，缘于欲界等即称为小等想。
说完想蕴之后应当说行蕴，因为在其后宣说，所以问'何为诸行'，答'除去受想之外的心所法和心不相应行'以说明此义。
因为诸缘聚集造作，所以色等蕴所摄的一切法称为诸行。此处认为唯行蕴所摄即是诸行。
色、受、想蕴所摄已说，识蕴所摄将在下文出现。其中受想二者虽与触、作意等同为心所，但说'除去受想的其他心所'，是为了表明受想二者虽是心所，但因已摄入受蕴想蕴而不摄入行蕴。

།ཚོར་བ་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་དངོས་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཚོར་བས་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་བྱེད། འདུ་ཤེས་ནི་ཐ་སྙད་འདོགས་པའི་གཞི་སྟེ། འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་མཚན་མར་བཟུང་ནས་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཐོང་ངོ་།།ཐོས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཕྱེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་པ་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ཉིད་སོ་སོར་ཕུང་པོར་བྱས་ཀྱི། སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ ནོ།།གལ་ཏེ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ལས་གཞན་པ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་དང་། སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུ་ན། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མདོ་དང་འགལ་ཏེ། མདོ་ལས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན། སེམས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་གཙོ་བོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དེ། སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་པས་སེམས་པ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་གང དགེ་བ་ལ་ཡང་སེམས་འཇུག་པར་བྱེད།མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་རྣམས་ལ་ཡང་སེམས་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་བཞིན་དུ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དྲིས་པ་དང་། ཆོས་གང་དག་སེམས་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ།།དེ་དག་ཀྱང་མི་ཤེས་པས་དེའི་ཕྱིར་དྲིས་པ་དང་། རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །རེག་པ་ལ་སོགས་པ་དཔྱོད་པ་ལ་ཐུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་གནས་དང་། དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་དང་། དུས་དང་། རྫས་མཚུངས་ པ་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སོ།།སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དེ་རྣམས་ལས་ལྔ་ནི་ ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ།།ལྔ་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའོ། །བཅུ་གཅིག་ནི་དགེ་བའོ། །དྲུག་ནི་ཉོན་མོངས་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ། །འགྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་གཞན་དུ་ཡང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདི་དག་གི་ནང་ནས་དང་པོའི་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ། །འདི་ལྟར་འདི་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ། འདོད་པར གཏོགས་པའི་མི་དགེ་བ་དང་།ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་གསུམ་འདུས་པ་འབྱུང་སྟེ། གསུམ་འདུས་པ་ཡང་རེག་པ་ལས་འཁྲུལ་པ་མེད་ པས།དེའི་ཕྱིར་རེག་པ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཉིད་དོ། །སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་མེད་པར་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་མི་སྲིད་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཉིད་དོ། །མྱོང་བ་མེད་པ་དང་མཚན་མར་འཛིན་པ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་སེམས་མེད་པས་ན་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཉིད་དོ། །སེམས་ པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ།།ལྔ་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་དག་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་གྱི་ཐམས་ཅད་ལ་མ་ཡིན་པས་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་དག་ ཀྱང་འདུན་པ་དང་།མོས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་བོ། །བཅུ་གཅིག་ནི་དགེ་བ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ལ་ཐུག་པ་ཡན་ཆད་དོ།

受是近取之事物，如是受能感受善业与不善业诸果报成熟。想是安立名言之基础，想对于所见、所闻、所分别、所了知之义，执取为相而于所见等安立'见''闻''分别''了知'等世间名言，是故受与想各自单独立为蕴，其他诸心所则不然。
若谓除受想之外，其他从触等心所法乃至行，以及得等不相应行法摄入行蕴，则与经相违。经中说：'何为行蕴？谓六思聚。'对此答：此说主要故无相违。思为心造作之主要，作意等则是随之而行，故唯说思为行蕴。如是能令心趣入善、不善、无记、乐、苦等处故。
如同行蕴，诸心所法亦因不知而问，以'诸与心相应之法'而答。彼等亦因不知，故问及'触、作意'等广说。触等乃至寻，彼等由处所、所缘、行相、时间、事物五种相同而随心转故，由相应故为相应法。
为遣除心相应无差别故一切皆与一切心相应之过失，故说'彼等中五遍行，五别境，十一善，六烦恼，余近烦恼，忧等四亦在他处'。其中初者触、作意、受、想、思为遍行，此五法随顺一切心故为遍行。
如是此等与三界善心及无漏心相应，亦与欲界不善、三界烦恼、无记相应。一切心行必定有三和合而生，三和合必不离触，故触为遍行。心行若无则不可能趣入所缘，故作意亦为遍行。无有不依领受及取相之心，故受与想亦为遍行。思即是意业，故必定于一切心中生起，是故此五法为遍行。
'五别境'者，谓此等于境各别决定，非于一切，故名别境。彼等即欲、胜解、念、定、慧。十一善者，即从信等乃至不害。

།དེ་དག་ནི་མ་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ ཕྱིར་དགེ་བ་རྣམས་ཏེ།དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱང་དགེ་བའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སེམས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཉེ་བའི་ ཉོན་མོངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ཀྱང་ཁྲོ་བ་ནས་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་པ་ཡན་ཆད་དོ།།འགྱོད་པ་ལ་སོགས་བཞི་ནི་གཞན་དུ་ཡང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ་ཞེས་ཁྱད་མེད་པར་བརྗོད་ཀྱང་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། ། ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་གཏོགས་པ་དང་། སེམས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །འགྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྱོད་པ་དང་གཉིད་དང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའོ། །གཞན་དུ་ཡང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་དག་ཉེ་བའི་ཉོན མོངས་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི།དགེ་བ་ཡིན་པ་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་སྡོམ་འདི་ནི་བསྡུ་ན་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གོ། །འདི་དག་གི་སོ་སོའི་རང་གི་ངོ་བོ་མི་ཤེས་པས། རེག་པ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་དྲིས་སོ།།འདིར་ནི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་བསྟན་གྱི་མདོར་བསྡུ་བར་འདོད་པས་གཞན་ནས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་ཀྱང་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྔར་བཤད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་ མཐུན་མཐུན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།གསུམ་འདུས་ནས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐབས་ཡིན་པས་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཉིད་གསུམ་མོ། །དེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོས་གནས་པ་ནི་འདུས་པ་སྟེ། དེ་ཡོད་ན་དེའི་དུས་ཉིད་ན་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་འབྱུང་བ་ དང་མཐུན་པ་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་འདི་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་པའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རེག་པའོ།།དབང་པོ་ཡང་བྱེ་བྲག་གང་གིས་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དེའི་འགྱུར་བ་སྟེ། དབང་པོ་ འགྱུར་བ་དང་འདྲ་བས་དབང་པོ་ལ་རེག་པའམ་དབང་པོས་རེག་པས་རེག་པའོ།།འདིའི་ལས་ནི་ཚོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །དེ་སྐད་དུ་མདོ་ལས་ཀྱང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འཇུག་པར་བྱེད་པས་འཇུག་པ་སྟེ།དམིགས་པ་ལ་གང་གིས་སེམས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ། །དེ་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། སེམས་འཛིན་པ་ནི་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་དང་ཡང་གཏོད་པའོ། །ལས་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་དམིགས་ པ་ངེས་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བྱེ་བྲག་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བཤད་ཀྱི།དེ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པའོ་ཞེས་གང་སྨོས་པ་ནི་འདིར་དཔེར་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་བརྗོད་ དོ།།གཞན་དུ་ན་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །སེམས་པ་གང་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་དང་། གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཡོན་ཏན་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །ཉེས་པ་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་སོ། །གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །ཡང་ན་ཡོན་ཏན་ནི་ཕན་འདོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཉེས་པ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། །གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་བར་མ་དོ་རྣམས་སོ།

这些是不信等的对治，与善根相应的缘故是诸善，与此相应的心也是善。六种烦恼是贪欲、嗔恚、我慢、无明、见、疑，这些因令心烦恼故为诸烦恼。余者是随烦恼，即从嗔恚乃至不正知为止。悔等四者在他处也有，因此虽说余者是随烦恼无差别，但显然仅止于不正知。属于烦恼品、令心烦恼、与烦恼相近的缘故为诸随烦恼。
所谓悔等四者是悔、睡眠、寻、伺。所谓'在他处也有'是说这些不仅是随烦恼，也是善的，也是无记的缘故。诸心所的总数合计为五十一。由于不知这些各自的自性，故问'触是什么？''作意是什么？'等。此处仅显示性相，因欲略说故，不如他处所说的业。为令我易于理解故，也当说业。
其中自性已如前所说，如是其他也当随顺而说。所谓'三和合而遍决'，因是此处，三即根、境、识三者。以因果事相而住为和合，有此时即生起乐等受，与此相应的根的变异，与此相似的乐等所领受境的相貌遍决，即是触。根的差别能为乐、苦等因，即是其变异，由与根变异相似故，称为触根或根触即是触。
此之业用是为受的所依。经中也说：'依乐受触生起乐受。'何为作意？是心的趣入，即由趣入而为趣入，由何令心趣向所缘，即是心的趣入。其业用是持心于所缘，持心即是令一再趣向彼所缘。此业是就心相续所缘决定的特殊作意而说，非就心的刹那刹那。所说'获得作意即是获得三摩地'是此处的举例，彼处也是由获得殊胜作意而说获得作意。
否则，一切心的刹那刹那都获得作意，则一切有情都应成为获得作意。何为思？是于功德、过失及二俱非中令心造作的意业。功德是诸善法，过失是诸不善，二俱非是诸无记。或者功德是诸饶益，过失是诸损害，二俱非是诸中庸。

། སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་གཡོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། གང་ཡོད་ན་ཁབ་ལེན་གྱི་དབང་གིས་ལྕགས་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་ལ་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པའོ། །སྐད་ཅིག་གཞན་དུ་མི་གནས་ཤིང་། །བྱེད་མེད་ཡིད་ཀྱང་གང་གིས་ནི། །བྱེད་དང་བཅས་ལྟར་སྣང་བྱེད་པ། །སེམས པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས།།ཞེས་གསུངས་སོ། །སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཞེས་དེ་སྐད་ཅེས་བསྟན་ན། ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བྱ་ཞེ་ན། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་དོན་དུ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་སོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་དུ་གཡོ་བ་ལྟར་བྱེད་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་དང་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་བསྟན་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ སེམས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ཏོ།།འདུན་པ་གང་ཞེ་ན། བསམ་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམས་པ་སྨོས་པ་ནི་མ་བསམས་པ་ལ་འདུན་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འདུན་པ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ལྟ་བ་དང་། མཉན་པ་ལ་ སོགས་པའི་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་བསམ་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམ་པའོ།།དེ་ལ་ལྟ་བ་དང་མཉན་པར་འདོད་པ་ནི་དོན་དུ་གཉེར་བའོ། །གལ་ཏེ་འདུན་པ་འདོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ན་དེའི་ཚེ་སྲེད་པ་དང་འདུན་པ་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྲེད་པ་ནི་མངོན་པར་ཆགས་པའི་ མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ།འདུན་པ་ནི་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། འདི་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མོས་པ་གང་ཞེ་ན། ངེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངེས་པ་སྨོས་པ་ནི་མོས་པའི་ཡུལ་ཡང་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་ པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།ངེས་པ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་འཛིན་མི་སྲིད་དོ། །རིགས་པའམ་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གི་དངོས་པོ་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ངེས་པ་སྟེ། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གང་གིས་དེ་རྣམ་པར་ངེས་པའི་རྣམ་པ་དེ་ ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་དེ་ལ་སེམས་འཇོག་པ་སྟེ།འདི་ནི་དེ་བཞིན་ཏེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་མོས་པའོ། །འདི་ནི་མི་འཕྲོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཅན་ཏེ། མོས་པ་གཅེས་སུ་བྱེད་པ་ནི་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་འཕྲོག་པར་མི་ནུས་སོ། །དྲན་པ་ གང་ཞེ་ན།འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་མ་བརྗེད་པ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདྲིས་པ་ནི་མ་འདྲིས་པ་ལ་དྲན་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ནི་སྔོན་མྱོང་བའོ། །མ་བརྗེད་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་འཛིན་པ་ཆུད་མི་ཟ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ནི་སྔོན་ བཟུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པ་ཡང་དང་ཡང་དྲན་པའོ།།མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་དང་འདྲ་བས་མངོན་པར་བརྗོད་པའོ། །མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཁོ་ན་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་དམིགས་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡོད་ན་དམིགས་པ་གཞན་ནམ་རྣམ་པ་གཞན་ ལ་སེམས་གཡེང་བ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་གཡེང་བའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། བརྟག་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བརྟག་ པའི་དངོས་པོ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པའོ།།སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ནི་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། འདིར་རྩེ་གཅིག་ནི་དམིགས་པ་ལ་བྱའོ། །སེམས་མཉམ་པར་བཞག་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།

所谓'心造作'是指意识的活动，就像磁铁的力量使铁移动一样，当它存在时使心对所缘境产生活动。如说：'刹那间不住，无作用之心，由何而显现，有作用之相，此心即意业。'
当说'心造作'时，为何又称为'意业'呢？因为一切心所都能造作心，为了与其他区分，所以说'意业'。为了让人知道：能使识普遍活动的法即是思心所，而非其他。
对于善、恶及非善非恶的心造作称为业的阐述。'意业'是指思的自性的阐述。
什么是欲？是对所思维事物的希求。说'所思维'是为了表明对未思维的事物没有欲，这样就显示欲是对特定对象的确定。所思维的事物是指成为见、闻等行为对象的事物。对此希望见闻即是追求。
如果欲的本质是希求，那么爱与欲有什么区别呢？爱是执著的特征，而欲是希求的特征，这就是区别。此欲具有作为发起精进的所依的作用。
什么是胜解？是对确定的事物如实地确定执持。说'确定'是为了让人知道胜解的对象也不是一切，因为对不确定的事物不可能如实确定执持。通过理性或可信的教证而无疑虑的即是确定，以无常、苦等行相确定事物的那种行相安置心，即是'如是，非他'的确定执持，这就是胜解。这具有不被夺的作用，即胜解坚固者不会被论敌从自宗见解中夺走。
什么是念？是对熟悉事物的不忘失，即心的明记。说'熟悉'是为了表明对不熟悉的没有念。熟悉的事物即是曾经经历过的。不忘失是指对所缘的执持不失的因，即对先前所取事物的所缘行相反复忆念。明记性即与明记相似故称明记，唯是明记即明记性。这具有不散乱的作用，因为当有对所缘的明记时，心不会散乱到其他所缘或行相。
什么是定？是心专注于所观察事物的专一性。'观察'不作他解，这样也显示定是对特定对象的确定。所观察的事物是指功德与过失。心一境性即是所缘的专一，这里一境是指所缘。心得等持时，能作为如实遍知的智慧所依的作用。

།དེ་ལ་རྟག་པའི་དངོས་པོ་ནི་ བདེན་པ་བཞི་སྟེ།འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ངེས་པར་འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་ པའི་རྣམ་པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ལ་ནི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བརྟགས་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ནི་ཉེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུས་དགུ་ལ་འོག་མ་ལ་ནི་ཉེས་པར་ལྟ་གོང་མ་ལ་ནི་ཡོན་ཏན་དུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་གཞན་ རྣམས་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཤེས་རབ་གང་ཞེ་ན། དེ་དག་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རིགས་པ་དང་། རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། གཞན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་དག་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟག་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱང་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ཀྱང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འདྲེས་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པའམ། ལོག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །རིགས་པ་ནི་བཤད་པ་སྟེ། ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་ དང་།རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། མངོན་སུམ་མོ། །རྣམ་པ་དེ་གསུམ་གྱིས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་གསུང་རབ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྟོག་པ་ནི་ཐོས་ པ་ལས་བྱུང་བའོ།།རིགས་པ་ངེས་པར་བསམ་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡིད་ཆེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་བ་ལྟར་སྣང་བ་དང་། ལོག་པར་བསམ་པའི་ཏིང་ ངེ་འཛིན་ཏེ།རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་དེས་བསྐྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ལ་གྲངས་ཅན་དང་བྱེ་བྲག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཡིད་ཆེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་གིས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྟོག་གི་ངན་པས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རིགས་པ་ མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་དང་། ཁ་ཅིག་རྟག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ལོག་པར་བསམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའོ། །སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཤེས་པ་ནི་རིགས་ པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན།མི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །འདི་ནི་སོམ་ཉི་བཟློག་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། སོམ་ཉི་བཟློག་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ངེས་པར་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། །།ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། བམ་པོ་ གཉིས་པ།དད་པ་གང་ཞེ་ན། ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། འདོད་པ་དང་། སེམས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའོ། །དེ་ལ་བསོད་ནམས་མ་ ཡིན་པ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ།།བསོད་ནམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ངེས་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ལ་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའོ། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མི་འདོད་པའོ།།བསོད་ནམས་ཀྱི་ནི་འདོད་པའོ། །མི་གཡོ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་འདོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ལས་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཡོད་པར་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པའི་དད་པ་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ ཡོད་པ་དང་།དེ་ཡང་འབྲས་བུ་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ།

关于此，恒常之事物即四谛。灭谛以寂静等行相，道谛以出离等行相观察，灭谛与道谛是功德。苦谛以无常等行相，集谛以因等行相观察，苦谛与集谛是过患。如是九地中，于下地视为过患，于上地视为功德。如是于其他自相共相所缘境，亦当随顺而说。
何为智慧？即于彼等善加分别，由正理与非正理所生及其他。'于彼等'即于所观察之事物，如是则如三摩地般，智慧亦显示为对境各别决定。以善加分别而善加分别，即于自相共相混杂之诸法，正确或错误地分别观察。
正理即所说的可信圣教、比量与现量。由此三种所生者即是由正理所生。此复有闻所生、思所生、修所生。其中从可信圣教所生之分别即是闻所生。从决定思维正理所生即是思所生。从三摩地所生即是修所生。
非正理即不可信之教、似比量及邪定。由此非正理所生即是非正理所生。其中数论派、胜论派等之闻所生与思所生，因是由不可信教所生及由恶分别所生，故是非正理所生。离贪者、常见断见者及某些常见者的邪定所生，因是从邪定所生，故是非正理所生。
生得智及世间言说智，既非由正理所生，亦非由非正理所生。此是断除疑惑之作用，因为以智慧善加分别诸法而获得决定，故能断除疑惑。
五蕴分别解说第二品：何为信？即于业果、诸谛、三宝深信，希求及心净。业有三种：福业、非福业及不动业。其中非福业因与不善相应故唯属欲界。福业因异熟不定故属欲界。因异熟决定不动故为不动业。
非福业之异熟于欲界中是不可意。福业之异熟是可意。不动业之异熟于色界无色界中是可意。其中于业与果二者存在深信行相之信，即善不善业存在，其果亦随之为可意不可意。

།དེ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པས་སྤྲུལ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལས་དང་འབྲས་བུའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ལས་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་ སྨིན་པ་གཉིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་བར་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པའི་དད་པའོ།།བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམས་ཏེ། འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་ པ་དང་།མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་མ་ནོར་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་། རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཉེ་བར་ལེན་ པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་བདག་དང་། ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ངེས་པར་ འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར།འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་གཉིས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་དོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཡོད་པར་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ རྣམ་པ་ཉིད་དང་བའོ།།འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་གཉིས་ལ་བདག་གིས་འགོག་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་། ལམ་བསྐྱེད་པར་ནུས་སོ་སྙམ་དུ་འདོད་པའི་རྣམ་པ་ནི་དད་པའོ། །དཀོན་མཆོག་ནི་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་རྣམས་སོ། །དཀོན་པ་ཉིད་དང་། རིན་ ཆེ་བ་ཉིད་དང་།དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཕན་འདོགས་པ་དང་། མི་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་གནོད་པ་བྱེད་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བས་ན་དཀོན་མཆོག་གོ། །དེ་ལ་དཀོན་པ་ཉིད་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྲིད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་མ་ཆགས་པས་ལུས་དང་སྲོག་ལ་མི་ ལྟ་བ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཉིད་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་དཀོན་པ་ཉིད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ཉིད་ནི་ཨུ་དུམ་བཱ་རའི་མེ་ཏོག་འབྱུང་བ་དང་འདྲ་བར་དཀོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་འབྱུང་ བ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ཀྱང་དཀོན་པ་ཉིད་དོ།།རིན་ཆེ་བ་ཉིད་ནི་འདོད་དགུ་མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ ཁྲིམས་དང་།བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་གསུམ་མོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཤེས་རབ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཚོགས་གཉི་གར་གཏོགས་པའོ། ། ཆོས་དཀོན་མཆོག་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བཏང་བས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆེ་བའོ། །དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ནི་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་རིན་ཆེ བའོ།།དཀོན་མཆོག་གསུམ་ནི་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་ན་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དགའ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་དགའ་བར་བྱེད་པའོ། །འདི་ལྟར་བསུ་བ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱ་བ་དང་། བརྩལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ ཕན་འདོགས་པ་ཡིན་པས་ཕན་འདོགས་པ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ། ཁྱོད་ལ་བསུ་བས་དཔལ་དུ་བྱེད། །བསྙེན་བཀུར་བྱས་ན་བདེ་བར་བྱེད། །ཀུན་དུ་ཚོལ་བས་བློ་གྲོས་བྱེད། །ཡོངས་སུ་ཤེས་བྱེད་རྣམ་པར་སྦྱོང་། །ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ།

而且这是从善业和不善业的因中产生的，并非是大自在天等所化现的，如是对业果自性无颠倒的业果异熟二者因果相关而生起确信，这就是对业果二者存在的确信相信仰。
真谛即是苦、集、灭、道诸谛。由于对圣者相违及无常等性无错乱的缘故，作为果的五取蕴即是苦谛。由于对作为苦因及缘等相无颠倒的缘故，作为因的五取蕴即是集谛。由于对苦及其因寂灭的本性及寂灭等相无颠倒的缘故，苦的灭除即是灭谛。由于对获得苦灭及出离等相无颠倒的缘故，八支圣道即是道谛。
其中对苦谛和集谛二者，确信'有苦'、'有集'而生起的确信相即是信仰。对灭谛和道谛二者，认为'我能获得灭'及'能生起道'的欲求相即是信仰。
三宝即是佛、法、僧。由于稀有性、珍贵性、令人欢喜、予以利益、对治非人等损害的缘故，犹如珍宝故称为宝。
其中稀有性是指，即便是相续不断趣入菩提资粮的诸菩萨以不执著轮回和受用而不顾惜身命，也需经三无数劫才能获得佛果，故为稀有。因此，佛陀出世如优昙钵罗花开般稀有。由于依赖佛陀出世，法宝和僧宝也是稀有。
珍贵性是指，由于是以福德和智慧二资粮获得圆满所欲之处的缘故。其中福德资粮即是布施、持戒、忍辱三波罗蜜多。智慧资粮即是智慧和禅定波罗蜜多。精进波罗蜜多因是福德和智慧资粮支分，故属于二资粮。
法宝因是以舍弃一切有为法而获得的缘故而珍贵。僧宝因超胜轮回果报，以福德和智慧二资粮获得的缘故而珍贵。
三宝因见闻忆念时令人欢喜，故为欢喜因。如是以迎接、承事、寻求、了知而利益诸有情，故为利益。如说：'迎接汝成吉祥因，承事汝则作安乐，寻求汝则生智慧，了知汝则得清净。'

།མི་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་གནོད་པར་ བྱེད་པ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ནི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དགེ་སློང་དག་གལ་ཏེ་ཁྱོད་དགོན་པ་ན་གནས་ཀྱང་རུང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འཇིགས་སམ་བག་ཚ་བའམ་སྦུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པའི་བར་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ཞི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་དཀོན་མཆོག་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། དགེ་ འདུན་དཀོན་མཆོག་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པའི་མཐུ་བརྙེས་པས་གནས་གྱུར་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཏེ། དེ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་། བྲལ་བ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ ཀྱི་ས་བོན་རྒྱས་པ།མཐུ་སྟོབས་མཐའ་ཡས་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པར་སྤྱོད་པའོ། །ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསྟན་པའི་ཆོས་མདོའི་སྡེ་དང་། དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་ལ་ སོགས་པ་དང་།སྒྲུབ་པའི་ཆོས་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་ཆོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའོ།།ད་ལྟར་གྱི་སྐྱེ་བ་འགགས་ནས་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའོ། །དགེ་འདུན་ནི་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་དེ། འཇུག་པ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བཞིའོ། །ཕན་ཚུན་མི་ཕྱེད་པ་དང་ སྟོན་པ་མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ནོ།།ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། བསལ་བའི་མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལ་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པ་དང་། མཆི་མ་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པས་མཚོན་པའི་དང་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་དད་ པའོ།།རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཞི་བའི་བདག་ཉིད་དང་། ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དང་། གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་ལ་དད་པའོ། །འཁོར་བའི་འདམ་རྫབ་ལས་རྒལ་བ་དང་། འཁོར་བའི་འདམ་རྫབ་ལས་རྒལ་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་ལ་དང་བའི་བདག་ཉིད་ནི་དད་པའོ། །དད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཅན་ནམ་ཡོན་ཏན་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཡོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་དང་བའི་རྣམ་པ་དང་། ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཅན་ཐོབ་པའམ། སྐྱེད་ནུས་པ་ལ འདོད་པའི་རྣམ་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་འདོད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྲེད་པའམ། འདུན་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ། དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྲེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདུན་པ་ནི་དད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པས་འདུན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་དང་བ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་དད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྙོག་པ་དང་མི་མཐུན་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྙོག་པ་མི་འབྱུང་སྟེ། དད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་དང་བར་འགྱུར་བས་སེམས་དང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆུ་དང་བར་བྱེད་པའི་ནོར་བུ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ གཞན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་དང་བ་ཞེས་བྱའོ།།གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་འདུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་བརྟེན་ནས་སུ་ཞིག་བྱ་བ་རྣམས་ལ་འཇུག་པ་དང་། ལྡོག་པ་དེ་ནི་དེའི་དབང་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། བདག་པོར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་འདོད་པ་ཡིན་པས་སྡིག་པ་ཉིད་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྟེ། བྱས ཀྱང་རུང་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་བདག་པོར་བྱས་ནས།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དེས་སེམས་བག་འཁུམས་པ་ནི་འཛེམ་པའོ།

关于止息非人等造成的损害，经中如是说道：'诸比丘，若你们住于寂静处'等，乃至'恐惧、畏缩或毛骨悚然等都将平息'等广说。
同样也应当说明忆念法宝和忆念僧宝。
其中，佛陀是对一切所知无有贪著、无有障碍而获得转依的智慧力者。他已断除一切有漏法的种子，圆满一切无漏法的种子，以无边威力所摄持，故如如意宝珠般任运成办一切有情的利益。
法有三种：教法即经藏、应颂等；修法即八圣道支及其眷属；胜义法即涅槃。涅槃又分为二种：有余依涅槃和无余依涅槃。其中，所谓离烦恼即是有余依涅槃；现在生命灭尽后不再有未来生即是无余依涅槃。
僧伽是八种补特伽罗，即四向四果。因彼此不相违背且与导师不相违背故称为僧伽。
因为是一切功德与过失达到究竟和断除究竟的境界，故于佛世尊生起毛骨悚然、流泪等所表现的净信特征即是信心。
因为是一切苦及其因的止息自性、能获得及能显明，故于法的净信特征即是信心。
因为已度脱轮回泥沼及安住于度脱轮回泥沼之道，故于僧伽的净信自性即是信心。
信心有三种：对实有的具功德或无功德者生起确信的行相；对实有的具功德者生起净信的行相；对实有的具功德者能获得或能生起的欲求行相。
如是，因为是欲求的行相，是否会成为贪爱或胜解？并非如此。因为善法是所缘故非贪爱。胜解是以信心为前导，故非胜解。
所谓心清净，信心与心的污浊相违，因此若与信心相应则烦恼和随烦恼的污浊不生。依靠信心使心清净故称为心清净，如同能使水清净的宝珠一般，其他心所法称为清净。
为显示非色法清净自性，故说心清净，而非色法。它具有作为胜解所依的作用。
何为惭？依于自身或法而畏惧过失。所谓依于何者而谁于诸事趋入与止息，即是其所依，亦即主宰的意思。
因为是圣者所呵责及不欲其异熟果报，故恶行即是过失。无论作或不作，以自身或法为主宰，由此过失而使心畏缩即是惭。

།རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་སྡིག་པ་བྱ་བར་མི་རིགས་པར་ཤེས་པས་བདག་འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་སྡིག་པ་འདི་ལྟ་བུ་ག་ལ་བྱ་ ཞེའམ།བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་རུང་སྙམ་པ་དང་། མི་འདོད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་དང་། གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ལས་ཀྱང་སྨད་པའོ། །ཞེས་དེ་ལྟར་ཇི་ཙམ་དུ་བདག་གམ་ཆོས་ལ་ལྟ་ཞིང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ངོ་ཚ་ཤེས་ པའོ།།འདི་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཡང་དག་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲེལ་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ནི་སྨད་པ་སྟེ། བདག་ལ་ལས་འདི་ལྟ་བུ་རིགས་ན་སྨོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཛེམ་པའོ།།འདི་ཡང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཡང་དག་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཉིད་དོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པར་བྱས་ན་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བ་སྤོང་བས་ཡང་དག་པར་སྡོམ་པ་ཡིན་ནོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་བྱས་ན་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་སྤོང་བས་ཡང་དག་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པར་མ་བྱས་ན་ཡང་དག་པར་སྡོམ་པས་འདི་གཉིས་ནི་དེའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། སྔོན་དུ་འདྲེན་པ་ཉིད་དོ། །མ་ཆགས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་མ་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་འཇུག་སྟེ།མེད་པ་དང་། གཞན་པ་དང་། གཉེན་པོ་ལའོ། །འདིར་ནི་གཉེན་པོ་ཉིད་ལ་འཇུག་གི་མེད་པ་དང་། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ སོ།།ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡིད་འབྱུང་ཞིང་མི་ལེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་རྟོག་པ་མཛད་པའོ། །ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་ཆགས་པ་དང་སྨོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། དེའི་གཉེན་པོ་ནི་མ་ཆགས་པ་སྟེ། སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་དང་མི་ཕྱོགས་པའོ། །ཡིད་བྱུང་བ་ནི་སྲེད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་མི་ཕྱོགས་པའོ། །མི་ལེན་པ་ནི་སྲིད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད གཉི་ག་ལ་མ་ཆགས་པའོ།།ཡང་ན་མི་ལེན་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་ཡིད་བྱུང་བ་སྨོས་ཏེ། སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་མི་ཕྱོགས་པའི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པའི་མི་ལེན་པ་དེ་མ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། ། ཞེ་སྡང་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་སྟེ། བྱམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཞེ་སྡང་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོ་ནི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་མེད་པའོ། །ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ནི གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་སྨོས་ཏེ།ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་བྱམས་པའི་བདག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པ་སྟེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་གང་ཞེ་ན་གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཡང་དག་ པ་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པ་ཡིན་པས་གཉེན་པོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡང་དག་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་ པའོ།།དེ་ཡང་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་པ་དང་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །ཤེས་པ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལུང་དང་བསམ་པ་དང་། རྟོགས་པའི་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞིའོ། །སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་ཤེས་རབ་བསྟན་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ། །བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཤེས་རབ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ལ་བྱའོ།

由于知道以种姓和学识等功德而造罪是不应理的，所以想到'像我这样的人怎么会造这样的罪业呢？怎么会做这样的事情呢？'
因为会带来不悦意的果报，以及从事损害他人的行为，所以也为法所呵责。如是观察自己或法而对过失有所顾忌，这就是知惭。
这具有防止不善行为的作用。
什么是有愧呢？就是从世间角度对过失有所顾忌。也就是说，在世间这是被呵责的，'如果我做这样的事情是不合适的，会被呵责'，因为非偈颂等的畏惧而对过失有所顾忌。
这也具有防止不善行为的作用。
知惭是即使已造作不善行为也必定会舍弃，所以是真实防护。
知惭和有愧即使已造作不善行为也必定会舍弃，所以具有防止不善行为的作用。
有愧是在未造作不善行为时就能防护，所以这两者都具有防护的作用，是先导。
什么是无贪呢？无贪这个词有三种含义：无、异、对治。此处是指对治义而非无和异义，为了表明这一点，所以说'是贪的对治'。
对于无嗔和无痴也应当如是解释。
'厌离而不取'是在解释它的自性。
贪是对三有和受用的贪著和希求。
它的对治是无贪，即不趋向于三有和资具的贪著。
厌离是因为完全了知贪欲和受用的过患，所以不趋向于三有和资具。
不取是对三有和受用二者都无贪。
或者说为了区分不取而说厌离，对三有和资具不趋向的那种不取叫做无贪。
这具有不造作不善行为的作用。
什么是无嗔呢？是嗔恚的对治，即慈心。嗔恚是对众生、苦及苦处之法的恼害，它的对治是无恼害。
因为嗔恚还有其他对治，所以特别提到慈心，即嗔恚的对治中具有慈心本质的才是无嗔，其他则不是。
具有不造作不善行为的作用。
什么是无痴呢？是愚痴的对治，即如实通达真实。
一切善法都与烦恼法的生起相违，所以是对治，因此说'如实通达真实'，即如实无颠倒地通达。
这又以差别分为两种：了知和抉择。
了知又以异熟、教闻、思维和证悟的因的差别分为四种。
抉择即具有智慧的教导。教导是指智慧、精进和禅定。

།དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྫས་གཉིས་འགྲོགས་མི་སྲིད་པས་བརྩོན་འགྲུས་སམ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མ་བཏོན་ མ་བཅོམ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་མི་འབྱེད་པའོ།།འདིར་ཚིག་གི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་གཏི་མུག་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ཉེས་ པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།བརྩོན་འགྲུས་གང་ཞེ་ན། ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྦྱོར་བ་དམན་པ་ནི་ལེ་ལོ་སྟེ། སྙོམ་ལས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སེམས་མི་སྤྲོ་བའོ། ། དེའི་གཉེན་པོ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ལེ་ལོ་བཞིན་དུ་གཉི་གར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་གཅད་པའི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་ནི་དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སྤྲོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སྤྲོ་བ་ནི་སྨད པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལེ་ལོ་ཉིད་དོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པའི་ཕྱིར། །རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་བཞིན་དུ་དེ་ལ་སྤྲོ་བར་བྱ་ཅི་དགོས་ཤེ་ན་ཕལ་ཆེར་ནི་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི། གང་དུ་སྤྲོ་བ་ལ་ལྟོས་པ་ཡང་ཅུང་ཟད་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་གོ་ཆ་དང་། སྦྱོར་བ་ དང་།མི་འགོང་བ་དང་། མི་ལྡོག་པ་དང་། ཆོག་པར་མི་འཛིན་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་གཞན་རྣམས་ལ་ཡང་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཏེ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་ ཇི་ལྟར་དངོས་གཞི་ལ་འཇུག་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལེགས་པར་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བར་བྱས་པའོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་གང་ཞེ་ན། གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཉེན་པོ་སྟེ། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལུས་དང་སེམས་ ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་ནི་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་རྣམས་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དེ་མེད་ན་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཉེན་པོའོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ལུས་ལས་ སུ་རུང་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་རང་གི་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ལྡང་བ་ཡང་བ་གང་ལས་བྱུང་བའོ།།སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་དང་ཡང་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་ན་དམིགས་ པ་ལ་སེམས་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ལུས་ཀྱི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་དགའ་བས་ཟིན་པ་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཡིད་དགའ་ན་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་དོ།།ཡང་ན་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་ བྱུང་བ་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་།འདིར་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དུ་བརྗོད་དོ། །འདི་ནི་དེའི་དབང་གིས་གནས་འགྱུར་བས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པ་སེལ་བའི་ལས་ཅན་ནོ། །བག་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན། བག་མེད་པའི་གཉེན་པོ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་ འགྲུས་ཀྱི་བར་དེ་དག་ལ་གནས་ནས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་ཞིང་དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བག་མེད་པ་ནི།གང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་སེམས་མི་སྲུང་ཞིང་དགེ་བ་རྣམས་འབྲི་བར་བྱེད་པའོ། །བག་ཡོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་ཞིང་ དེའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསྒོམ་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བག་ཡོད་པ་ནི་བག་མེད་པའི་གཉེན་པོར་བསྟན་པའོ།

关于这个，由于智慧的两种事物不可能同时存在，所以与精进或禅定相应的智慧称为择法，以其力量虽未拔除、未摧毁烦恼种子，但能不让烦恼有机可乘。
此处词义是这样的：如实了知的本质和择法本质的殊胜智慧称为无痴，因此无痴具有不入恶行的所依作用。
什么是精进？是懈怠的对治，即对善法生起欢喜之心。所谓懈怠是低劣的加行，即懒散的意思。它是对善法与不善法心不生喜。
其对治是精进，因此为了断除如懈怠般两边的过失，所以说'精进是对善法生起欢喜之心'，而不是对烦恼生起欢喜。对烦恼生起欢喜是应受呵责的，所以就是懈怠。
若问：由于对烦恼极为熟习，自然趋入时何需对此生起欢喜？虽然大多如此，但也有少许需要依靠欢喜的情况。
与此相应时，对于铠甲、加行、不屈、不退、不满足及其他善法生起欢喜之心，这就是精进，具有圆满善分及成就的作用。
圆满是如同入正行一般。成就是对此善加修习。
什么是轻安？是随眠的对治，即身心堪能性。身心的随眠是不堪能性和烦恼法的种子，依次对应。
若无此随眠则有轻安，故为对治。轻安的特征是身心堪能性。
其中身堪能是从身体对自身事业轻快敏捷而生。心堪能是入于正念时，心生轻安喜悦的其他心所法，与此相应时心无障碍趣入所缘，因此称为心堪能。
应知身体的触受特征被喜所摄持即是身轻安，因经中说：'意生喜时身得轻安'。
此处虽然身轻安非心所，但因是心所的场合，故说轻安是正等觉支。或者，身堪能性是成就心堪能性的因，因此虽非心所，此处也说身堪能性。
这是由其力量转依而具有清除一切烦恼等障碍的作用。
什么是不放逸？是放逸的对治，即安住于从无贪乃至精进等法中，断除不善法并修习其对治善法。
放逸是不护心于诸烦恼且令善法减损。不放逸是断除烦恼并修习其对治法，因此说不放逸是放逸的对治。

།མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་བཅས་པར་གཟུང་། མ་ ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ལ་ཐུག་པའི་བར་དེ་དག་ལ་གནས་པ་ནི་བརྟེན་པ་དང་།གནས་བཅས་ནས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྤོང་བ་སྟེ། འདིས་ནི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་། ཟག་ པའི་གནས་ཡུལ་རྣམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཟག་པ་རྣམས་སེལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པ་དང་། ས་བོན་ཡང་དག་པ་འདོན་པའི་བདག་ཉིད་ནི་སྤོང་བའོ། །ཡུལ་རྣམས་ནི་ཡོངས་སུ་སྤངས་པས་སྤོང་ངོ་། །དེའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །སྒོམ་པ་ནི་དེ་དག་གོམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཡང་དང་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །འདི་ལྟར་བརྩོན་འགྲུས་དང་བཅས་པའི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ སྤོང་ཞིང་དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱང་སྒོམ་པའི་ཕྱིར།བརྩོན་འགྲུས་ཡན་ཆད་དང་བཅས་པའི་མ་ཆགས་པ་ལ་བག་ཡོད་པ་གདགས་ཏེ། འདིས་ནི་གནས་དང་བཅས་པའམ། རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ལ་བག་ཡོད་པ་གདགས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་སྲིད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྙེད་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་ སོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ།།བཏང་སྙོམས་གང་ཞེ་ན། མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་དེ་དག་ཉིད་ལ་གནས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བག་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་བཤད་པར་བྱའོ། །སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིག་གསུམ་གྱིས་ནི་ བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་བར་དང་ཐ་མའི་དུས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ནི་སེམས་མི་མཉམ་པ་སྟེ། དེ་མེད་པས་ཐོག་མར་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་ཅིང་བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་མཉམ་པར་གཞོག་པའི་ སེམས་ཀྱིས་ཅི་རིགས་པར་མཉམ་པར་འཇུག་པ་ནི་རྣལ་དུ་འདུག་པའོ།།དེའི་དུས་ན་ནི་བསྒོམས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པའི་ཕྱིར་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་འབྱུང་བར་དོགས་པ་དང་ལྡན་ནོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བསྒོམ་པ་ཁྱད་ཞུགས་པར་གྱུར་པས་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐག་རིང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཉིས་ འབྱུང་དུ་དོགས་པ་མེད་དེ།བྱིང་བ་དང་རྒོད་པའི་གཉེན་པོའི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་རྩོལ་བ་མི་བྱེད་པས། སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་གནས་སོ། །གང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་བསལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དང་སྦྱར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དག་དང་བཅས་པ་དག་གོ།།དེ་དག་བསལ་ན་ཡང་མི་སྐྱེ་བའོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གནས་པ་དང་མི་མཐུན་པས་གདོན་མི་ཟ་བར་དེས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་གནས་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེས་ བསལ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གནས་པ་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་མི་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སྐབས་མི་འབྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་ མི་འཚེ་བ་གང་ཞེ་ན།རྣམ་པར་འཚེ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གསོད་པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པས་ཐོ་མི་འཚམས་ཤིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བའི་གཉེན་པོ་ནི་སྙིང་རྗེ་བ་སྟེ། བསོད་ཉམས་ བསྲེལ་བའོ།།བསོད་ཉམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་སྟེ། བདེ་བ་བསྲེལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྙིང་རྗེ་ཅན་གྱི་ཕ་རོལ་སྡུག་བསྔལ་ན་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཡང་བག་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་བཏགས་པ་ཉིད་དོ། །ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཆ་ལ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རྫས་ སུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཐོ་མི་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ།

从无贪至精进这句话是指应当理解为具有无贪、无嗔、无痴和精进。
从无贪等乃至精进为止，住于这些即是依止，安住后断除不善法，这表明无贪等一切都是说明不放逸。
不善法应当了知为漏和漏的所缘境。
其中断除诸漏、降伏、拔除种子自性即是断除。境界则由遍断而断除。
所谓其对治即是不善法的对治，那些也是有漏善法和无漏善法。修习即是熟习那些，反复现前。
如是依止具有精进的无贪等而断除不善法，并修习其对治善法，故安立具有乃至精进的无贪为不放逸，这是显示安立具有住处或具有因的不放逸。
这是能圆满一切世间和出世间圆满的作用。
其中世间圆满是获得生存和受用的殊胜。出世间圆满是获得声闻等菩提。
何为舍？住于从无贪至精进等，如同不放逸一样在此也应解说。
心平等性等三个词显示了舍的初、中、后时。
其中沉掉是心不平等，无彼故初为心平等性。其后无功用且不需努力而平等安住的心随宜平等趣入即是安然。
此时由于修习未久故具有沉掉生起的疑虑。其后修习深入，由于其违品远离故无二者生起的疑虑，不作沉掉对治因的努力，心自然而住。
所谓由何断除烦恼法中，'由何'是与舍本身相连。烦恼法即是贪等诸法。
断除彼等则不再生。舍与烦恼住相违故，必定由彼无有贪等生起之处。故说由彼断除。
如是烦恼住与舍相违故，因此住于舍即是住于无烦恼，正因如此，舍具有不开启杂染机会的所依作用。
何为不害？是害的对治，即悲悯。关于不以杀缚等加害且不损恼诸有情即是不害。害的对治即是悲悯，是怜悯。
所谓怜悯即是安乐，意思是给予安乐。因为有悲心者见他人痛苦则生痛苦。
这也如同不放逸一样安立。由于安立于无嗔分故非实有。具有不加害的作用。

།དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་དག་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འདོད་ཆགས་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཞེན་པ་དང་ལྷག་པར་ཆགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཟག་པ་དང་ བཅས་པའི་གཟུགས་དང་།ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཁམས་ གཉིས་ཀྱི་གཟུགས་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་བོ་བཞི་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའོ།།འདིས་སྲིད་པ་གསུམ་དུ་སྲིད་པ་སྐྱེ་བའམ། ཡང་སྲིད་པའི་ལས་ལེན་པས་ན། སྲེད་པ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རག་ལུས་པ་དང་། དེ་དག་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་འབྱུང་བས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །འཇེན་པ་དང་འདྲ་བས་ཞེན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འབྲུ་མར་ལ་སོགས་པའི་སྣུམ་རས་ལ་སོགས་པའི་གནས་ལ་ཞུགས་ཏེ་མཆེད་པ་ཤིན་ཏུ་བསྒྲིམས་ཀྱང་རང གི་གནས་ནས་དབྱུང་བར་དཀའ་བ་དེ་བཞིན་དུ།འདོད་ཆགས་ཀྱང་རང་གི་དམིགས་པ་ལ་ཞུགས་ནས་མཆེད་པ་ནི་འབད་པ་ཆེན་པོས་ཀྱང་དམིགས་པ་དེ་དང་དབྲལ་བར་དཀའ་བས་ཞེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་པར་ཆགས་པ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་ལ་ཡང་ སྣུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པ་དེ་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་བསྐྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་ཁམས་གསུམ་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བརྗོད་དེ། སྡུག་ བསྔལ་དེ་ཡང་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྲེད་པའི་དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་བསྐྱེད་པར་བཤད་དོ།།ཁོང་ཁྲོ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་རྩུབ་པ་སྟེ།དེས་ནོན་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གསོད་པ་དང་། བཅིང་བ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱ་བར་སེམས་པའོ། །འདི་ནི་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རེག་ པ་ནི་བདེ་བ་སྟེ།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ནི་རེག་པར་གནས་པའོ། །རེག་པར་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་རེག་པར་མི་གནས་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་སེམས་ཡོད་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ ཕྱིར་སེམས་ལ་གདུང་བར་འགྱུར་རོ།།སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ལུས་ལ་ཡང་གདུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་དེ་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སྡུག་བསྔལ་དང་བཅས་ཤིང་ཕོངས་པ་དང་བཅས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེ་འགྲས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཉེས་ པར་སྤྱོད་པ་གང་དང་ཡང་རིང་བ་མ་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་དུ་བཤད་དོ།།ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ང་རྒྱལ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ བའི་སེམས་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ།འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་དངོས་པོར་སྒྲོ་བཏགས་ནས་འདི་ནི་བདག་གོ་འདི་ནི་བདག་གིའོ་ཞེས་དེ་དང་དེའི་ཁྱད་པར་གྱིས་བདག་ཁེངས་ཤིང་གཞན་དག་ལས་ལྷག་པར་རློམ་སེམས་པའོ། །འདི་ནི་མི་གུས་ པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མི་གུས་པ་ནི་བླ་མ་རྣམས་དང་། གང་ཟག་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་འགྱིང་ཞིང་ལུས་དང་ངག་གི་སྲི་ཞུ་མེད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་ནི་འདིར་ཡང་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་སེམས་ཁེངས་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་སེམས་ཁེངས་པའི་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ཐ་དད་དེ།ང་རྒྱལ་བ་དང་། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།

已经讲述了十一种善业，现在将要讲述六种烦恼。什么是贪欲？就是对五取蕴的执著和贪恋。所谓有漏的色、受、想、行、识五蕴，即是色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。其中色取蕴是欲界和色界的色法，受等四取蕴是三界的受等法。由于这些会在三有中产生轮回，或者会造作轮回之业，所以称为取蕴。因为从取而生，依赖于取，以及从这些又生起诸取，所以称为取蕴。
执著就像粘着一样，就像油等液体渗入布等物中后蔓延开来，即使用尽全力也难以从原处除去一样。贪欲也是如此，一旦进入所缘境后蔓延开来，即使用很大的努力也难以与该所缘分离，所以称为执著。贪恋是它的本性。或者说，在触觉的特性中也有'润滑'的说法，为了区别这两者，所以说'贪恋'。
这是能生一切苦的业用。由于具有三种苦的缘故，相应地，三界的五蕴都称为苦。这些苦又是由欲界、色界、无色界的贪爱力量而形成的，因此说贪欲的作用是能生一切苦。
什么是嗔恨？就是对众生的恼害之心。恼害之心是对众生的粗暴心态，被这种心所控制时，会想要杀害、捆绑等伤害众生。这有不安乐住和作恶行依止的作用。安乐是指快乐，与之共住称为安乐住。不安乐住就是与苦共住的意思。
当有恼害心时，必定会生起忧恼，因此内心会受到折磨。由于心随之而转，身体也会受到折磨，这样一来，在一切威仪中都会伴随痛苦和匮乏而住。具有嗔恨心的人，与任何恶行都不会相距太远，所以说嗔恨有不安乐住和作恶行依止的作用。
什么是我慢？有七种我慢。所有我慢都是依于萨迦耶见而生起的心高气傲的特征。也就是说，对五蕴妄加执著为我和我所，认为'这是我，这是我所'，因为这些差别而心生傲慢，认为自己胜过他人。
这有不恭敬和作为苦生起之所依的作用。不恭敬是指对上师们和有功德的人傲慢无礼，身语不作恭敬。苦生起是指在此会产生轮回。虽然在心高气傲的本质上没有差别，但因为心高气傲的原因不同而分为七种，即我慢、过慢等。

།རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་དམའ་བ་བས་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་ སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའམ།རིགས་ལ་སོགས་པས་མཚུངས་པ་ཉིད་ལ་དེ་དག་དང་བདག་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་མཚུངས་པས་གཏོང་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཉམས་རྩལ་ལ་སོགས་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་པའམ། རིགས་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་ཆེ་བ་ལ་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་དང་ཤེས རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་ཆེ་བ་བས་ཀྱང་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ལོ། །ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་ལ། འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་ནི་ ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ།མ་འོངས་པའི་ལུས་འདོད་པ་ནི་འདུན་པའོ། །ལྷག་པར་ཆགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་སོ། །དེ་ལ་མ་འོངས་པའི་ལུས་ནི་འདུན་པའི་སྒོ་ནས་ལེན་པའོ། །ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་བོ་རྣམས་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བར་ལེན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ འདི་གཉིས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་བདག་དང་བདག་གི་དང་བྲལ་བ་དེ་དག་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་ནས་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ ལོ།།མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མིའི་ཆོས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་དང་། དེས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ ལས་སོ།།དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་མིའི་ཆོས་རྣམས་ལས་གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ནི་རྙེད་པར་བྱ་བའོ། །ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་རྙེད་པར་བྱ་བ་དེ་མེད་པར་བདག་གིས་ གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་འཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་ཆེས་འཕགས་པ་བས་རིགས་ལ་སོགས་པས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་ གིས་ཆུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།རེ་ཞིག་མཚུངས་པ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་དང་། མཚུངས་པ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་སྙམ་པའམ། ཁྱད་པར་ཅན་བས་ཀྱང་འཕགས་སོ་སྙམ་པ་ནི་ཁེངས་པའི་གནས་ཡིན་པས་ང་རྒྱལ་དུ་རིགས་ན། བདག་ཆུང་བར་ མཐོང་བ་ཁེངས་པའི་གནས་སུ་ཅིའི་ཕྱིར་འགྱུར་ན་འདི་ལྟར་དེ་ལ་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།ཁྱད་ཆེས་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་གཅིག་གིས་དམའ་བར་འཛིན་གྱི་ཇི་ལྟར་ཁྱད་ཆེ་བ་བཞིན་དུ། དམའ་བར་ནི་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཁེངས་པའི་གནས་སོ། །ཡང་གང་དག་སེམས་ ཅན་མཆོག་དམ་པའི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་ན་བདག་དམའ་བར་འགྱུར་ནའང་ཐ་གིའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ།།ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡོན་ ཏན་ནི་སྦྱིན་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་སུ་ལ་ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པའོ། །ཡང་ན་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སུ་ལ་ཡོད་པ་དེ་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་ དང་ལྡན་པ་ལ་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་པའོ།།ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པས་ན་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།

对于以种姓、学识、财富等方面低于自己的人，认为自己在种姓、学识、财富等方面更胜一筹而心生傲慢；或者对于在种姓等方面相等的人，认为自己与他们相等而心生傲慢，这就是慢。
增上慢是指对于在种姓、学识、财富等方面相等的人，认为自己在布施、持戒、技艺等方面更胜一筹；或者对于在种姓、财富等方面高于自己的人，认为自己在学识、财富等方面与他们相等而心生傲慢，这就叫做增上慢。
过慢是指对于在种姓、学识、财富等方面高于自己的人，认为自己在种姓、学识、财富等方面更胜一筹而心生傲慢，这就是过慢。
我慢是指对取蕴而言。取即是欲望和贪著，对未来之身的欲求是欲望，深深执著是贪著。其中，对未来之身是从欲望的角度执取，对现在的诸蕴则是从贪著的角度不愿舍弃而执取。因此这二者称为取，具有这些的诸蕴就是取蕴。对于本无我和我所的取蕴执著为我和我所而心生傲慢，这就是我慢。
增上慢是什么呢？就是对于尚未获得的更高境界，认为自己已经获得而心生傲慢。人的烦恼是贪欲、嗔恨、愚痴等，以及由此产生的身语意业。与此相对的是禅定、等持等，这些就是超越人的烦恼的更高境界。获得这些就是证得。对于尚未证得的更高境界，认为自己已经证得而心生傲慢，这就是增上慢。
卑慢是指对于在种姓、学识、财富等方面远远超过自己的人，认为自己只是稍微低一点而心生傲慢。
如果说认为与相等的人相等，认为比相等的人更胜一筹，或认为比殊胜者更胜一筹是傲慢的根据，那么为什么认为自己低下也成为傲慢的根据而称为慢呢？因为对于远远超过自己的人，只承认自己稍微低一点，而不承认如实的差距，所以这本身就是傲慢的根据。还有一些人在最殊胜的众生中认为'即使我低下也无所谓'而心生傲慢。
邪慢是什么呢？就是对于具有非功德者认为自己具有功德而心生傲慢。功德是指布施、持戒、忍辱等，凡是不具有这些的就是不具功德者。或者说，非功德是指破戒等，凡是具有这些的就是具有非功德者。因此，对于具有非功德者认为自己具有功德。
'具有非功德'这句话表明没有布施、持戒等却自认为具有功德，因为没有实际内容，所以称为邪慢。

།མ་རིག་པ་ གང་ཞེ་ན།ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་རྣམས་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་གྱི་མ་འདྲེས་པའོ། །ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །ལས་མི་ཤེས་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཡོད་པར་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། མི་རྟོགས་པ་དང་། ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པའོ། །འདི་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པའོ། །བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའམ། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་མི་གཡོ་བའི་ལས་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་། བསོད ནམས་ལ་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པ་རྣམས།ཕྱུགས་གསོད་ཅིང་མེར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ལ་བསོད་ནམས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་རྣམས་ཕྱུགས་གསོད་ཅིང་མེར་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།ཀུན་དུ་བརྟགས་པའོ། །འདི་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ངེས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ པའི་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ལྟ་བ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས།འདིར་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བ་ལྔ་ལ་བྱ་བར་བཞེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལྟ་བ་ལྔ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་ བྲག་གིས་ཐ་དད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །འཇིག་པར་འགྱུར་བས་འཇིག་པའོ། །བསགས་པས་ཚོགས་ཏེ། འཇིག་པའི་ངང་ཅན་མང་པོ་ལ་ལྟ་བ་འདི་ནི་བདག་དང་བདག་གི་བ་མེད་པར་མིང་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་ནི་རྟག་པ་ དང་།གཅིག་པུ་ཡིན་པར་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཁས་ལེན་ལ། འདི་ནི་མི་རྟག་པ་དང་། དུ་མའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བདག་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་ལ་ལ་དག་བདག་དང་བདག་གིས་ རྗེས་སུ་ལྟ་བས་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལའོ་ཞེས་མདོ་ལས་གསུངས་སོ།།དེ་དག་གིས་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོར་རམ། འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་བདག་ཏུ་འདོགས་གྲང་ན། གྲངས་ཅན་རྣམས་ནི་བདག་ཤེས་པ་ཡོད་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་ པར་སེམས་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་མི་མཁས་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་ཉིད་ཀྱི་སྤྱིར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཕུང་པོ་བཞི་ལ་ནི་བདག་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་ནི་བདག་གི་ཡིན་པར་ རྟོགས་སོ།།བློའི་འཇུག་པ་མ་གཏོགས་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པར་ནི་སེམས་ཀྱི་ཉམས་ཐ་མལ་པས་བརྗོད་པའམ་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །གཅེར་བུ་པ་ཁ་ཅིག་ནི་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་བདག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་དག་གི་ བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་ཡང་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།བྱེ་བྲག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྟ་བ་ནས་སེམས་པའི་བར་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བར་བྱེད་པ་དང་། འདུས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། དྲན་པར་བྱེད་པ་དང་སེམས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པར་ བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་བདག་ཏུ་སྟོན་ཏོ།།དེ་དག་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་བདག་ཏུ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་མིག་མ་གཏོགས་པར་ལྟ་བ་གཞན་ནི་མེད་དོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་ པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།

什么是无明？就是不知业果、真谛和三宝。这又分为俱生和遍计所执。其中俱生无明是不与其他烦恼相应而是独立的。遍计所执是与怀疑、邪见、戒禁取见等烦恼相应的。
不知业是指不知有福业、非福业和不动业，即不了解、不通达。这是俱生无明。
对于福业、非福业和不动业的存在产生怀疑，或者否认福业、非福业和不动业的存在，或者将福业认作非福业而杀生投火等，或者将非福业认作福业而杀生投火等，与怀疑、邪见相应的无明，这是遍计所执。这是对诸法邪确信、怀疑和产生烦恼的所依。
分别性的智慧称为见，因此世间正见等也会成为见，此处是指说明五见即身见等五种见。虽然这些都是烦恼性且无差别，但为了说明所缘和行相的差别而说'身见'等。
破坏故为坏，积聚为蕴，此见缘于具有坏灭性的诸蕴，以名称本身即显示无我和无我所，因为我论者承许我是常一，而此是无常和多的对境，故显示非我的对境。
如经中说:'凡沙门婆罗门以我见和我所见观察者，皆缘于此五取蕴。'他们或从自性或从果门安立为我，数论师认为我是有知的自性，他们因不善分别心心所的差别，而说总的心心所即是有知，因此他们将四蕴执为我，色蕴执为我所。
离开心的活动而有另外的知者，以平常心识无法言说或了知。受等亦复如是。一些裸行外道说知的自性即是我，他们的我执和我所执也如前所说。
胜论师等从果门显示我，即从见到思维，以及能感受、能合知、能忆念、能思维、能了别等。他们也对眼等生起我慢，如离开眼就无有其他能见者。称眼等识为见等，因为是其不共因，故说'以眼见'。

།དཔེར་ན་སྒྲའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དྲིལ་བུ་འཁྲོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འོ་ན་གང་ལས་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ཡང་ཡིད་དགའ་བར་ཡང་མི་འགྱུར། ཡིད་མི་དགའ་བར་ ཡང་མི་འགྱུར་ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ལ་ཇི་སྐད་བྱ།དེར་ཡང་འདུས་པའམ་རྒྱུད་གང་ལ་བདག་གདགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ཉིད་ལ་གཟུགས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ལ་གཟུགས་མཐོང་བ་དང་། མི་མཐོང་བར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གང་ནས་ཚོར་བར་བྱེད་པས་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེར་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ པོ་དགག་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཙམ་ལ་བྱེད་པ་པོར་བསྟན་ཏོ།།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོར་བསྟན་ཏོ། །དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་བྱེད་པའི་དུས་ན་མི་གནས་ པའི་ཕྱིར་བདག་ཐོབ་པ་མ་གཏོགས་པར་བྱེད་པ་གཞན་མེད་དོ།།བྱེད་པ་པོ་མེད་པར་ནི་བྱ་བ་མེད་དོ། །དངོས་པོ་རྣམས་བདག་ཐོབ་མ་ཐག་ཏུ་གལ་ཏེ་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་ན་ནི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཀྱང་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་པ་པོ་དང་། འཇིག་པ་ནི་ཕྱིས་ཀྱང་རང་བཞིན་ བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཇིག་པ་རྒྱུ་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་རྟོག་ན་ཡང་འཇིག་པ་པོ་ཉིད་དམ། དེ་ལས་གཞན་པ་ཞིག་འཇིག་པའི་རྒྱུར་ཡོངས་སུ་བརྟག་གྲང་ན། ཕྱོགས་སྔ་མ་ལྟར་ན་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་བདག་ཐོབ་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའམ། འཇིག་པ་མེད་པར་ ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ།གང་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པ་དེ་ནི་སྔར་གང་གི་རྒྱུར་མ་གྱུར་པ་དེ་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པས་ཕྱིས་ཀྱང་དེའི་རྒྱུར་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །ཕྱོགས་ཅིག་ཤོས་ལྟར་ན་ཡང་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ངེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་བཞིན་དུ་འཇིག་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་ ཡང་ངེས་པ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡང་ཐ་དད་པ་ངེས་པ་ཡོད་པར་འགལ་བ་མེད་ཀྱི། འཇིག་པ་ནི་དངོས་པོར་བརྗོད་པ་མེད་པས་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་ན་ངེས་པ་འདི་སུས་ བྱས།དེ་ལྟ་བས་ན་འཇིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པའམ། འཇིག་པ་ལ་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་གལ་ཏེ་འཇིག་པ་འཇིག་པའི་རྒྱུའི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ན་ནི་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དོན་མེད་པ་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་ཞིག་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བས་ཞིག་ཟིན་པ་ རྣམས་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཇི་སྟེ་འཇིག་པ་འཇིག་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན་མེད་ན་དེ་ལྟ་ན་ཡང་དངོས་པོ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་སྔ་ན་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ལ་སྔ་ན་མེད་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་ཞིག་ནས་མེད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་དམ་དངོས་པོ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྟེ་ཞིག་ནས་མེད་པ་ཡང་ཞིག་ནས་མེད་པར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཞིག་ ནས་མེད་པ་རྣམས་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱང་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་མི་འདོད་ན་ནི་གཉི་ག་ཡང་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཞིག་ནས་མེད་པར་ཡང་འདོད་པར་མི་བྱའོ། །བྱ་བ་ཡང་དངོས་པོ་ལས་གཞན་ནམ་གཞན་མ་ཡིན་པར་ བརྟག་གྲང་ན།གལ་ཏེ་གཞན་མ་ཡིན་ན་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་སུ་མི་རིགས་སོ།

例如，由于是声音的不共因，所说'摇动铃铛'之类。那么，对于'虽然眼睛见色，但既不会生起喜悦，也不会生起不喜悦'这种说法该如何解释？
对此，无论是在聚合或相续中假立我，就说'眼睛见色'。对于显现为色法的本身说'见色'，如此，依据它的有无而安立见色与不见色。对于听等也应如是说。
从'由于感受故称为感受'乃至'由于了别故称为识'的说法中，为了否定除识之外的能识者，而说仅仅事物本身为作者。对于受等也应如是说。或者如前所说，由于显现为境故而说为作者。
一切事物都是刹那性的，因为在作用时不住，所以除了自性获得外没有其他作用。没有作者就没有作用。
如果诸事物获得自性后不立即坏灭，则因为无因，之后也不会坏灭，因为能坏者与坏灭之后也没有自性差别。
如果认为坏灭有因，那么是坏灭者本身还是其他什么作为坏灭的因而加以考察？如果按照前者，诸事物获得自性后就会立即坏灭或者永不坏灭，因为不依赖他者的东西，之前不作为某物之因的，由于没有自性差别，之后也不会成为其因。如果按照后者，则坏灭之因将变得不确定。
如果说像果一样，坏灭的因也是确定的。这是不对的，因为诸果相互有着不同的自性，所以它们的因的功能有差别是确定的并无矛盾，但坏灭不可说为实有，没有自性差别，那么这种确定性是谁造成的？
因此，应当了知要么一切坏灭的因都是一切，要么坏灭无因。再者，如果坏灭在坏灭因之前就存在，那么坏灭因就成为无义，而且诸事物会在已坏的状态下生起，这样就会导致已坏之物生起的过失。
如果坏灭在坏灭因之前不存在，那么就像事物一样，无事物也将成为之前不存在的过失。凡是之前不存在而后来存在的，必定是事物，因此也会成为坏灭后不存在。
如此一来，由于事物与无事物二者无差别，一切将成为事物的本性或无事物的本性的过失。如果说坏灭后的不存在也会成为坏灭后的不存在，那么坏灭后的不存在将成为无穷，因此其因也将如此。
如果不承认这样，那么由于二者都没有自性差别，就不应承认事物会成为坏灭后的不存在。对于作用，也可考察是异于事物还是不异于事物，如果不异，则自身作为作者和业是不合理的。

།གལ་ཏེ་བདག་ཐོབ་ནས་བྱ་བ་བྱེད་ན་དེ་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་གང་མེད་པར་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པར་མི་རུང་ངོ་། །བྱ་བས་སྟོང་ན་ཡང་བྱེད་ པ་པོར་མི་རུང་ངོ་།།བྱ་བ་དང་བྲལ་བ་ནི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་བྱ་བ་བྱེད་པ་པོའམ། ལས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། བྱ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་དེ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སྔ་མ་འཇིག་ལ་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །ཇི་སྟེ་ བདག་མ་ཐོབ་ན་དེ་ལྟར་ན་ཡང་བྱེད་པ་པོ་དང་།བྱ་བ་ཡང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་མི་རུང་སྟེ། གཉི་ག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་གཅིག་ནི་བྱ་བ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ལ་ཅིག་ཤོས་ནི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་མེད་དོ། །བྱེད་པ་པོ་མེད་ན་བྱ་བ་ཡང་ མེད་དོ།།དེ་ལྟར་ན་རང་གི་ངང་གིས་འཇིག་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླང་བ་ཡིན་ནོ། །བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་གཉིས་ལས་བྱ་བ་གུད་ན་ཡང་མེད་དེ། བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བ་སྐྱེད་ལ། བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ལས་ཉིད་ཡིན་ནོ། །བྱ་བ་མེད་པར་ཡང་ལས་དང་བྱེད་ པ་པོར་མི་རུང་སྟེ།གདོན་མི་ཟ་བར་དེར་བྱ་བ་གཞན་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཡང་གཞན་ཡོད་པར་འགྱུར་བས་བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྟེ་བྱ་བ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་བྱ་བ་སྐྱེད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་བྱ་བ་གཞན་དང་བྲལ་བའི་རྫས་ཉིད་སྐྱེད་ པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད་ལ།དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ནུས་པ་ཡང་མ་མཐོང་བའི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། གལ་ཏེ་ཡང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བ་བསྐྱེད་ཀྱི་རྫས་ནི་མ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་སྔ་ན་མེད་པ་དང་། ཞིག་ནས་མེད་པ་གཉིས་བྱ་བ་ལ་ཡོད་ཀྱི་ རྫས་ལ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།རྫས་ཐམས་ཅད་ནི་རྟག་པའམ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཡང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལས་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ན་སྒྲུབ་པ་བྱ་བ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ནི་བྱ་བ་ལ་ཐུག་པ་མེད་པ་དང་སྒྲུབ་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། སྒྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒྲུབ་པ་མེད་ན་བྱ་བ་མེད་དོ། །ཡང་གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་པོ་ལས་འགྲོ་བ་གཞན་པ་དང་། འབྲས་རྣམས་ལས་ཚོས་པ་གཞན་དུ་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་སྔོན་གྱི་གནས་ལས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་པོ་ཡུལ་གཞན་དུ་ཕྱིན་པ་མེད་པ་དང་། འབྲས་ཀྱང་གནས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྟེ་ཡང་བྱ་བ་ཉིད་རང་གི་གཞིར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སྔོན་གྱི་གནས་ལས་འགྱུར་བ་མ་བཀག་གོ་ཞེ་ན། འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་ལས་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པར་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟ བས་ན་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་ཅིག་ཅར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་གདོན་མི་ཟ་བར་སྔར་ཞིག་ལ་དུས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་བྱ་གཞི་མེད་པ་དང་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་རྒྱུར་ག་ལ་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་བདག་ཐོབ་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པ་ཅན་གཡོ་བ་ མེད་པ་ནང་ན་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་མེད་པར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་སྔ་མ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་གཞན་རྣམས་ལ་རྟག་པ་དང་།བྱེད་པ་པོ་དང་ཟ་བ་པོར་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་གྱི། འདི་བདག་དང་བདག་གི་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་ དང་བདག་གིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་རྣམ་པར་གཅོད་པའོ།།ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨོངས་པར་མ་གྱུར་ན། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་ འདུ་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །དེ་ལ་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ནི་བདག་ཏུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ། གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གྱུར་པ་དང་མ་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་ནི་བདག་གིར་ཡང་དག་པར་ རྗེས་སུ་ལྟའོ།།གང་གི་ཚེ་བདག་གི་རྒྱུན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་ཚེ་གཞན་ལ་ནི་བདག་གིར་ལྟའོ།

如果是获得我后再做作业，那就不是它的本性，因为某物不存在而产生的，就不可能成为它的本性。若是空无作业，也就不可能成为作者。
离开作业就是异于具有作业，那么怎么能成为作业的作者或业的本性呢？因为没有同时看到离开作业和具有作业两者，所以应当承认前者灭后者生。
如果没有获得我，那么作者和作业也就不可能成为它的本性，因为两者都不存在所以什么都不是。再者，一个是离开作业，另一个是具有作业，所以没有作者。没有作者就没有作业。
如此，因为自然灭亡，所以应当承认是刹那性的。作者和业两者之外也没有单独的作业，作者们产生作业，因为是所产生的缘故所以就是业。没有作业也就不可能有业和作者，必定会有其他作业存在。对此也会有其他存在，所以作业和作者就会成为无穷。
如果说不依赖其他作业而产生作业，那么为什么不承认产生离开其他作业的实体呢？对于成为异义且未见自性和功能的作业进行观察有什么用？即使作者们产生作业而不是实体，那么就会有未曾有和灭后无两种情况存在于作业而不存在于实体，所有实体应当承认是常住或不存在。
即使作业是异于作者，完成就会离开作业，那样就会成为作业无穷和没有完成。因为没有完成所以作业也会不存在，没有完成就没有作业。
又如果行走者异于行走，米粒异于熟煮，那样就因为没有从先前处所改变，所以行走者不会到达其他地方，米也会不存在。如果说作业本身是自体改变的因，所以未阻碍从先前处所改变，所谓改变就是从先前自性转变为特殊，这也不会在没有转变为他性时产生，因此前后二者不会同时存在，所以必定要承认先灭后在无间隔时生。
如此，因为没有作业处所和不安住，怎么会成为改变的因？因此获得我后即刻灭亡，无有动摇，内无作者，仅以五取蕴存在，对无前蕴的其他诸蕴执著为常、作者、受者，以此为先而执著我和我所，这不是对此我和我所。
'我和我所'是断除边执见。'如实随观'是分别。'有烦恼的智慧'是说若非愚痴，就不会在无我处产生我想，所以因为与无明相应且颠倒，所以是有烦恼的。
对此，对于成为自相续的诸法如实随观为我，对于成为他相续和无执受的诸法如实随观为我所。当对自相续诸法的一分观为我时，对其他则观为我所。

།འདི་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་ བའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེའི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་དེ་ལ་དབང་བྱེད་དོ།།རྟག་པའམ་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་དངོས་པོ་གང་ལ་བདག་ཏུ་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་སྟེ། རྟག་པ་ནི་ཐེར་ཟུག་གོ། །ཆད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆད་པ་ནི་འདིར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ བ་མེད་པར་འཇིག་པའོ།།ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དབུ་མའི་ལམ་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་འཛིན་པ་སྤངས་ ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཤེས་པའོ།།རྒྱུའམ་འབྲས་བུའམ་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡང་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བྱའི། ཐམས་ཅད་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་དང་། མི་དགེ་ བའི་རྩ་བ་དམ་དུ་འཛིན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམ་པར་འཛིན་པས་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །ལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ དང་།ལོག་པར་ལྟ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་པོའི་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དག་སྟེ། གང་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བ་རྣམས་འབྱུང་བའོ། །དེའི་གནས་ལ་མཆོག་དང་གཙོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དེ་དག་དོན་མཚུངས་མོད་ཀྱི། གཅིག་གིས་གཅིག་བཤད་པའི་ཕྱིར་སྨོས་སོ། །འདི་ནི་ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ལྟ་བའི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་ངོ་བོར་འཛིན་པས་དེ་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི་སྒྲོ་ནས་འདི་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པར་བཤད་པ་ཡིན ནོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། དེའི་གནས་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྤོང་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །ཆ་བྱད་དང་། ཚུལ་དང་། ལུས་དང་། ངག་གི་འཇུག་པ་ངེས་པར་བྱེད་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་སོ། །ཕུང་པོ་གང་དག་ལ་བརྟེན་ ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ་བརྟུལ་ཞུགས་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་གནས་སོ།།ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་བཟུང་ནས་དེ་མངོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་ལ་དམ་པར་འཛིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ པའོ།།དེའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྔར་བཤད་དོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་འདིས་སྡིག་པའི་དྲི་མ་སེལ་ཞིང་དག་པར་བྱེད་པས་དག་པའོ། །འདིས་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བར་བྱེད་པས་གྲོལ་བའོ། ། འདིས་འཁོར་བ་ལས་ངེས་པར་འབྱིན་པར་བྱེད་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ། །ངེས་པར་འབྱིན་པ་ནི་ཐར་པའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོག་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་སམ་བརྟུལ་ཞུགས་བདག་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་མངོན་པར་ཞེན པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ངལ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཐེ་ཚོམ་གང་ཞེ་ན། བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གང་ཡིད་གཉིས་ ཟ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་།དཀོན་མཆོག་རྣམས་བསྡུའོ། །ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ཞེས་སོམ་ཉི་ཡོད་པ་ནི་ཡིད་གཉིས་ཟ་བའོ། །འདི་ཤེས་རབ་ལས་རང་བཞིན་ཐ་དད་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་དགེ་བའི་ ཕྱོགས་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལ་དུ་ཞིག་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན། དུ་ཞིག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ལྟ་བ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་གོང་མ་ལ་ཡང་འགལ་བས་དེའི་ཕྱིར་འོག་ མ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

这是作为一切见的所依的作用。所谓'依彼而'是指萨迦耶见，由萨迦耶见的力量而生起，因此萨迦耶见对此具有主导作用。
所谓'常见或断见'是指萨迦耶见所缘取为我的那个事物，常见即是恒常，所谓断见，此处是指无有结生相续而灭。
所谓'有烦恼的正随观慧'如前所说。这是障碍趣入中道的作用。中道即是断除常见断见的执著而了知缘起。
所谓'诽谤因或果或作用及有事物的灭'等，这也是针对特殊情况而言，并非一切。这是具有断除善根的作用，以及作为坚固执持不善根的所依的作用。
何谓见取？即是对见等执为殊胜而成为见取。所谓'即彼三种见'是指萨迦耶见、边执见和邪见。所谓'见者之身'即是依之而生诸见的所依。
所谓'最胜、最上、殊胜、圣妙'，这些词义虽然相同，但为了互相解释而说。这是作为邪见执著的所依的作用，由于执著见的特征为功德的本质而不舍弃，因此说这是作为一切见的所依。
关于'戒禁及其所依诸蕴'，断除破戒即是戒律。装束、威仪、身语行为的规范即是禁行。依止何蕴而生戒或禁行，彼等诸蕴即是戒禁的所依。
执邪见为功德而趣入的戒律和禁行执为殊胜即是戒禁取见。因此戒禁取见即如前所说的取见。
此戒禁能除罪垢而清净故为清净。此能解脱烦恼束缚故为解脱。此能出离轮回故为出离。出离即是解脱道的异名。
所谓'正随观'即是分别。对戒或禁行执著我等相的智慧即是戒禁取见。
有烦恼是因为颠倒所缘的缘故。这是作为无果劳苦的所依的作用。
何谓疑？即是对诸谛等起犹豫。'等'字所摄即是业果和三宝。有'是与非'的怀疑即是犹豫。
应当视此与智慧有不同的自性，这是作为不趣入善法的所依的作用。
对贪等烦恼，几许是唯分别，几许是俱生和分别？三见由于与上相违，故说'下'。

།དེ་དག་ཀྱང་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །འདི་དག་ཉི་ཚེ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི། ཐེ་ཚོམ་ཡང་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉི་གའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་། ང་རྒྱལ་རྣམས་དང་། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས པ་རྣམས་བརྗོད་དགོས་པས་དེ་དག་བཤད་པར་བྱའོ།།འཕྲལ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལ་བྱ་སྟེ། མ་འོངས་པ་དང་འདས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་གཟུང་སྟེ། འདིས་ནི་ཁྲོ་བོའི་ཡུལ་བསྟན་ཏོ། །ཁྲོ་བོ་ནི་དེ་ལྟར་ཉིད་ གནོད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ལ་འཇུག་གི།།གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་དང་རང་གི་ངོ་བོ་ཡང་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཐ་དད་ པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི།འདི་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆའི་ཁྱད་པར་ལ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་དེ། འཕྲལ་དུ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། །དབྱུག་པ་ལེན་པ་ ལ་སོགས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁྲོ་བ་ཞེས་གདགས་སོ།།ཁྲོས་པའི་འོག་ཏུ་འདིས་བདག་ལ་གནོད་པ་འདི་བྱས་སོ་ཞེས་ཤར་གཉེར་བའི་བདག་ཉིད་དེའི་མདུད་པར་འཛིན་པ་མི་གཏོང་བར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་སྟེ། མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། ། མི་བཟོད་པ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པར་མི་བྱེད་ཀྱི། ཕྱིར་གནོད་པ་བྱེད་འདོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ཡང་ཁྲོ་བ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་གི་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འཆགས་པ་ནི་འདུན་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། འཇིགས པ་ལ་སོགས་པ་བསལ་ཏེ།དེ་ལ་ཕན་པར་འདོད་པའི་གླེང་བར་བྱེད་པས་དུས་སུ་ཁྱོད་འདི་ལྟ་བུ་བྱེད་པའོ་ཞེས་བསྙད་པ་ལ་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པའོ། །འཆབ་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་དེ། འདི་ ནི་འགྱོད་པ་དང་རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་ན་འགྱོད་པར་འགྱུར་རོ། །འགྱོད་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་འགྱུར་བས་རེག་པར་མི་གནས་སོ། །ཚིག་བརླང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་མཚང་འབྲུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེ་གཅོད་པ་དང་།ཚིག་རྩུབ་པོ་ཞེར་འདེབས་པར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་ནི་ཞེར་འདེབས་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ། །ཚིག་བརླང་པོས་ཟ་བ་དང་འདྲ་བར་ཚིག་བརླང་པོར་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་ནི་འཚིག་པའོ། །འདི་ཡང་ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་ པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་དེ།རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ངག་གི་ཉེས་པར་སྦྱོང་བ་སྐྱེད་པའི་ལས་ཅན་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་ལས་ཅན་ཏེ་དེ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དང་འགྲོགས་པར་དཀའ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།ཕྲག་དོག་ནི་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། རིགས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཐོང་ནས་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་མངོན་པར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པ་སྟེ། རང་གི་བསམ་པ་ལ་ཁྱབ་པར་འཁྲུག་པས་ཁོང་ནས་ འཁྲུག་པའོ།།འདི་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཟིན་པའི་དངོས་པོ་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་དང་མཁས་པའི་བདག་ཉིད་རྣམས་གང་གི་ཕྱིར་མཆོད་པ་དང་། ཕན་འདོགས་པར་འདོད་པས་འདོད་པའམ། མི་འདོད་པ་ལ་ཡང་རུང་སྟེ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ པ་དེ་ནི་སྦྱིན་པའོ།།དེ་ཡོད་ན་སྦྱིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ།

这些也就是邪见、执见为最胜、执戒禁为最胜。这些不仅仅是分别所起，疑惑也是分别所起。其余的是俱生和分别所起二者。其余的是什么呢？贪欲、嗔恚、愚痴、我慢等，以及身见和边执见。烦恼已经讲完了。应当说明随烦恼，所以要解释它们。
'当下'是指现在，而不是未来和过去。'住于损害'是指执取损害，这是说明嗔恚的对象。嗔恚就是这样趣入损害事，而不是其他。'心的恼害'这一说法表明与识相应及自性。这虽然以恼害为自性而与嗔恚无别，但是因为安立于嗔恚的差别分，所以属于嗔恚分，是针对当下损害而对有情和无情对境的心的恼害。
凡是以拿棒等为所依的业，称为忿怒。在忿怒之后，以'此人对我作此损害'而追究记恨，其性质是不舍执持结缚而相续生起，这就是怨恨，是以不忍为所依的业。不忍就是对损害者不能宽恕而想要报复的意思。这也如同忿怒一样，是安立于嗔恚所依的差别上，所以应知是假立的存在。
覆藏是除去贪欲、嗔恚、恐惧等，以欲求利益而谈论时说'你当时是这样做的'，属于愚痴分的覆藏过失。隐藏是覆藏过失的行相，所以属于愚痴分，这是以追悔和不安住为所依的业。这是法性，如是覆藏过失就会追悔。追悔必定与不悦相应，所以不得安住。
'粗暴语'是以挖苦方式呵责，以粗恶语言诽谤的性质是诽谤，其事相就是诽谤性。以粗暴语言讽刺，如同以粗暴语言诽谤，这就是恼害。这也是以忿怒和怨恨为前导，以心的恼害为自性，所以属于嗔恚分，而不是实有。这是能生起语言过失和不安住的业，因为与具有这种性质的补特伽罗难以相处。
嫉妒是见到利养、恭敬、偈颂、种姓、戒律、多闻等功德后，属于嗔恚分的内心扰动，因为遍及自心而扰动，所以是内心扰动。这是以不悦和不安住为业。
对于已得的法、财物和智者本身，为了供养和利益而愿意给予，无论对方愿意与否而行布施，这就是布施。与此相违则称为悭吝，因为有此则无布施。

།རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཞེན་ནས་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བར་འདོད་པ་ནི་སེར་སྣའོ། །འདི་ནི་ཡོ་བྱད་མ་ བསྙུངས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཡོ་བྱད་མ་བསྙུངས་པ་ནི་སེར་སྣས་ཡོ་བྱད་མི་མཁོ་བ་རྣམས་ཀྱང་སོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། གཞན་ལ་སླུ་བའི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་གཞན་ལ་ སླུ་བའི་བསམ་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཞན་དུ་གནས་ལ་གནས་གཞན་དུ་སྟོན་པ་སྟེ།འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་གཉིས་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པས་ན་དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལ་གདགས་ཏེ། ཁྲོ་བོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བཏགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི། རྫས་སུ་ནི་མེད་དོ། །ལོག་པས་འཚོ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ལུས་དང་ངག་གི་ཚུལ་འཆོས་པས་ཟིན་པའི་མལ་ཆ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་འཚོའི། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བས་རྙེད་པས་ནི་མ་ཡིན་པ་ནི་ལོག་པས་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཡོ་གང་ཞེ་ན། བདག་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཐབས བཟུང་བ་སྟེ།སེམས་གྱ་གྱུ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བདག་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཐབས་ནི་གཞན་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གཞན་ནས་གཞན་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་གཏམ་རླུང་སྐུར་བ་དང་། བསལ་བར་མི་བྱེད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་གཡོ་དང་འཆབ་པ་གཉིས་ཐ་དད་དེ། དེ་ནི་དངོས་སུ་མཁྱུད་ པར་བྱེད་པའོ།།འདི་ནི་བདག་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཐབས་བཟུང་བ་སྟེ། དེའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་གྱ་གྱུ་བ་ནི་མི་དྲང་བ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་ན་སེམས་ལམ་དྲང་པོར་མི་འཇུག་གོ། །འདི་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་ནས་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་དེ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཕྱིར་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པས་དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལ་དེ་གདགས་སོ།།འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་རྙེད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་ནི་གང་རྙེད་ན་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། དེའི་བར་ཆད་བྱེད་པའོ། །རྒྱགས་པ་ གང་ཞེ་ན།བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་པའི་བར་དུ་དགའ་བ་སྟེ། སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་དང་ནད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། ལང་ཚོ་ལ་བབ་པ་དང་། སྟོབས་དང་། ཕྱུག་པ་དང་། བློ་དང་། ཡིད་གཞུངས་པ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་རང་ གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།།རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་གོ། །སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་ཉིད་སྟོན་ཏེ། དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་གང་གིས་སེམས་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་པ་དེས་དེ་བདག་གི་དབང་དུ་བྱ་བ་བྱེད་པས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་ནི་མདོར་ན་དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་དང་ལྡན་པའི་སྲེད་པའི་རྣམ་པ་ལ་རྒྱགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི། གསད་པ་དང་། བཅིང བ་དང་།བརྡེག་པ་དང་། བསྡིགས་པ་ལ་སོགས་པ་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཚེ་བས་རྣམ་པར་འཚེ་བ་སྟེ། འདིས་གསད་པ་དང་། བཅིང་བ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པའོ། །དེ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། སྙིང་བརྩེ་བ་མེད་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་མེད་པ་དང་། བརྩེ་བ་མེད་པའོ། །སྙིང་བརྩེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཀྱང་གསོད་པ་ལ་སོགས་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་པ་དང་། བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་གཞན་དག་བྱེད་པ་མཐོང ངམ།ཐོས་ན་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་རྣམས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་གཅིག་གིས་གཅིག་བཤད་དོ། །འདི་ནི་མདོར་ན་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་རྩུབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་ བའི་ལས་ཅན་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ཞེས་བྱའོ།

由于贪著利养和恭敬而对生活资具生起贪欲，心执著不舍，这就是悭吝。这是不减少资具的因。不减少资具是因为悭吝使人积聚不需要的资具。
其因是什么呢？向他人显示虚妄不实的意义，即是由于过分贪著利养和恭敬，以欺骗他人的心态，将持戒等实际所处的状态显示为其他状态。这是由贪欲和愚痴二者所显示的不实功德，因此安立于这两者的结合，如同忿怒等一样是假立而非实有。
其作用是成为邪命的因。以身语伪装而获得的卧具等资具来维生，而不是以正当的努力获得，这就是邪命。
诳是什么？是执持掩盖自己过失的方法，即心态不直。掩盖自己过失的方法是使他人迷惑，即转移话题、推诿责任和不作澄清。因此诳和覆藏是不同的，覆藏是直接隐瞒，而诳是执持掩盖自己过失的方法，因为是其因。心态不直就是不正直，具有这种心态就不能正直行事。
这是由于过分贪著利养和恭敬，以贪欲和愚痴二者为了掩盖自己的过失而使人迷惑，因此安立于这两者的结合。其作用是障碍获得真实教诫。真实教诫是获得如理作意，诳会障碍这一点。
憍是什么？是对自己的圆满执著而生起欢喜，即心的执取。自己的圆满是指种姓、无病、容貌、年轻、力量、富有、智慧、正直等殊胜状态。极其欢喜是欢喜的一种。'心的执取'表示欢喜的特征，即以某种欢喜使心失去自主，被其所控制而成为执取，因此称为心的执取。
简而言之，具有特殊欢喜的贪著形态称为憍。其作用是成为一切烦恼和随烦恼的所依。
害是以杀、缚、打、威胁等各种伤害方式加害众生，以杀、缚等方式伤害众生而引生痛苦和不悦，因此是伤害。这属于瞋恚的范畴，是无慈、无悲、无爱。
这些无慈等也应当知道分别与自己行杀等、教唆他人行杀等、见闻他人行杀等而随喜相对应。或者说它们是互相解释的。简而言之，这属于瞋恚的范畴，对众生心态粗暴，其作用是伤害众生，这就是害。

།ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་འདི་ལ་ངོ་ཚ་མེད་པ་སྟེ། དེ་གང་དང་ལྡན་ན་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་སྟེ། ལས་དེ་བདག་གི་ཆ་མ་ཡིན་པ་ཤེས་ཀྱང་གང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་མི་འཛེམ་ པ་དེ་ངོ་ཚ་མེད་པའོ།།འདིས་ཁྲེལ་ལྟས་བྱེད་པས་ཁྲེལ་ཡོད་པས་ཏེ། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཁྲེལ་མེད་པའོ། །འདི་གཉིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བྱ་བ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་ མུག་གི་རྣམ་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་གདགས་ཏེ།འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་གཉིས་ཅིག་ཅར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་གཉིས་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ནི་མེད་དོ། །རྨུགས་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ། བློང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བློང་བ་ཉིད་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ གྱིས་བསྟན་པའོ།།བློང་བའི་དངོས་པོ་ནི་བློང་བ་ཉིད་དེ། དེ་དང་ལྡན་ན་སེམས་བླུན་པར་གྱུར་ནས་མི་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པའོ། །འདི་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཏི་མུག་གི་ཆ་ལ་གདགས་ པས་བཏགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་རྫས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།རྒོད་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་མ་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཞི་བ་ནི་ཞི་གནས་ཏེ། དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ནི་མ་ཞི་བའོ། །དེ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་མཐུན་པ་སྔོན་དགོད་དགོད་པ་དང་། རྩེ་རྩེ་བ་ལ་སོགས་པ་དྲན་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་ གཏོགས་པ་སེམས་མ་ཞི་བའི་རྒྱུ་སྟེ།ཞི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དད་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་ཅན་དང་། ནུས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། དང་བ་དང་འདོད་པའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་མ་དད་ པ་སྟེ།དད་པ་མེད་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་འདུན་པ་མེད་པས་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཉལ་བ་དང་གཉིད་པ་དང་འཕྲེས་པའི་བདེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ལ་སེམས་མི་སྤྲོ་བ་དེ་ནི་ལེ་ལོ་སྟེ། ངན་པ་ལ་སྦྱོར་བས་ནི་ལེ་ལོའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ། །དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པས་ལེ་ལོ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བག་མེད་པ་ནི་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང དང་གཏི་མུག་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་རྣམས་ལ་བཏགས་ཏེ་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བ་དང་དགེ་བ་འགྲིབ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།བརྗེད་ངས་པ་གང་ཞེ་ན། དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །དགེ་བ་ལ་མི་གསལ་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་དྲན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཡུལ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པས་དགེ་བ་ལ་སེམས་གསལ་བར་བྱེད་མི་ནུས་ཏེ། གཡེང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདིས་སེམས་སྣ་ཚོགས་སུ་གཡེང་བར་བྱེད་པའོ། ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དེ་དག་གིས་སེམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་འཕྲོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གཡེང་བ་གདགས་སོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས ཅན་ནོ།།ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེས་ལུས་དང་། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་སྟེ། བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པས་ལྟུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ ལས་ཅན་ནོ།། །།ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། བམ་པོ་གསུམ་པ། འགྱོད་པ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངན་པ་བྱས་པས་འགྱོད་དེ་དེའི་དངོས་པོ་ནི་འགྱོད་པ་ཉིད་དོ། །ངན་པ་བྱས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་མི་དགའ་བ་སྟེ། སེམས ལས་བྱུང་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།

无惭者，即是对此无惭耻，若具有彼等，所谓彼即是惭知之违品，即是无惭，虽知此业非己所应为，然于有过之事不知避讳者即是无惭。
由此观察羞耻故为有愧，与此相反即是无愧。此二者是一切烦恼及随烦恼之助伴。
一切恶行之因贪欲、嗔恚、愚痴等相，随其相应而安立，因贪欲与嗔恚二者不能同时生起。此二者无自相续。
何为昏沉？心不堪能，即是迟钝性。迟钝性是以异门而说。迟钝之事即是迟钝性，若具有彼，心变愚钝，如不动般不能了知所缘。此亦是一切烦恼及随烦恼之助伴。由安立于愚痴分而假立，非实有。
何为掉举？即是心不寂静。寂静即是止，与彼相违即是不寂静。彼亦是随顺贪欲，忆念往昔嬉笑游戏等，属于贪欲分之心不寂静因，其业用是障碍止。
信心之违品者，信心即是于实有、具功德者、具能力者生起胜解、净信及欲求。与彼相反即是不信，无信者因于修行无欲求而成为懈怠之所依，此为其业用。
依于卧眠、睡眠、懒散之乐，属于愚痴分，于身语意善业心不欢喜，即是懈怠，于恶事精进即是懈怠。
精进之违品者，精进即是于善法修行心生欢喜。与彼相违即是懈怠，其业用是障碍善法修行。
放逸即是如前所说之贪欲、嗔恚、愚痴等假立，其业用是作为不善增长及善法减损之所依。
何为忘念？即是有烦恼之念。烦恼即是与烦恼相应。于善法不明了者，与烦恼相应之念因与烦恼境无别故不能令心于善法明了，其业用是作为散乱之所依。散乱即是令心散于种种。
由彼等贪欲、嗔恚、愚痴令心从三摩地所缘散于外境，随其相应于彼等安立随烦恼自性之散乱。其业用是障碍离贪。
何为不正知？即是与烦恼相应之慧，由彼于身语意行为进退等不知而趣入，因不知应作不应作而作为堕罪之所依，此为其业用。
五蕴分别广说 第三品
何为追悔？即是意中懊恼。由作恶事而追悔，彼之事相即是追悔性。于作恶事之境心不欢喜，因是心所故名追悔。

།འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་དང་། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པ་དང་། རིགས་པ་དང་མི་རིགས་པ་བྱས་སམ་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་སྟེ། གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡིད་ ལ་གཅགས་པ་ནི་འགྱོད་པ་སྟེ།འདི་ནི་སེམས་གནས་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མངོན་པར་དགའ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་པའོ། །མི་འདོད་པ་ནི་གཞན་དག་གིས་ནན་གྱིས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཉོན་ མོངས་པའི་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ནས་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དུས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་མ་སྤངས་པའོ། །དུས་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལས་ཐལ་བའོ། །རིགས་པ་ནི་གནས་ཡིན་པའོ། །མི་རིགས་པ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། ། འདིར་ནི་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་བསྡུས་པ་ཁོ་ན་གཟུང་ངོ་། །གཉིད་གང་ཞེ་ན། འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་སེམས་སྡུད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རང་དབང་མེད་པ་གང་ལས་འབྱུང་བ་ཉིད་ཅེས བྱའོ།།ཡང་ན་ལུས་འཛིན་མི་ནུས་པའི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པ་དེ་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་གཉིད་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་གྱིས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་སྡུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གཞན་གྱིས་ཀྱང་སེམས་སྡུད་པར་འགྱུར་ བས་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།སེམས་སྡུད་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་བོའི་སྒོ་ནས་མི་འཇུག་པའོ། །དེ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་ཉམ་ཆུང་བ་དང་། ངལ་བ་དང་། ལུས་ལྕི་བ་དང་། མུན་པའི་མཚན་ མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་འབྱུང་སྟེ།བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདིར་ནི་མི་དགེ་བ་ཉིད་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་དུ་ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་སྟེ། སེམས་ པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་ནི་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེས་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའོ།།ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བརྗོད་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པའོ། །བརྗོད་པ་དང་འདྲ་བས་བརྗོད་པ་སྟེ་དོན་བརྗོད་པའོ། །སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སེམས་པ་ནི་གང་གིས་སེམས་ཀུན་དུ་གཡོ་བར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ།ཤེས་རབ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་འབྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་དེའི་དབང་གིས་ཀྱང་སེམས་འཇུག་པས་ན་བར་འགའ་སེམས་དང་སེམས་པ་ལ་རྟོག་པ་གདགས། འགའ་ནི་ཤེས་རབ་དང་སེམས་ལ་སྟེ། མངོན་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དུས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཉིད་ལ་གདགས་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་འདི་ནི་དཔྱོད་པ་ལ་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ། །སེམས་རྩིང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆེ་ལོང་སྟེ། དངོས་པོ་ཙམ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔྱོད་པ་གང་ཞེ་ན། སོ་སོར་རྟོག་པ་ཡིད་ཀྱི་དཔྱོད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་འདི་ནི་འདིའོ་ཞེས་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གང་སེམས་ཞིབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ བ་ནི།སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །དངོས་པོ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་ཞིབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་གཉིས་ནི་རེག་པར་གནས་པ་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདི་གཉིས་ནི་སེམས་རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པར་རྣམ་པར་གནས་ པ་ཐ་དད་དུ་དབྱེའོ།།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ལས་གཞན་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་དང་། སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།

无论是喜欢或不喜欢、善或不善、无记、适时或不适时、应理或不应理，做了或没做都可以，属于愚痴分的心的执著就是追悔，这是障碍心安住的作用。
以欢喜为前导的行为就是喜欢。不喜欢是被他人强迫所做的，以及被烦恼所压而做的。
时是尚未断除之时。非时是超过那个时候。应理是适宜的。不应理是不适宜的。
其中有三种：善、不善和无记。这里只取属于愚痴分的随烦恼所摄。
什么是睡眠？是心不自主地收摄。其中，进入是缘境而入。这是从心不自主而生起的。
或者说，身体无法支撑的心的活动不自主，从此产生的即称为睡眠。由于其他原因也会使心的活动不自主，所以说'心收摄'。由于其他原因也会使心收摄，所以说'心的活动不自主'。
心收摄是不从眼等根门而入。这也有善、不善和无记。
睡眠的原因是虚弱、疲劳、身体沉重、作意黑暗相等，依此而生起属于愚痴分的，其作用是成为失事的所依。这里只有不善是属于愚痴分，其他则不是。
什么是寻？是遍求的意言，是思和慧的差别。遍求是以'这是什么'的方式进入遍寻的行相。
意的自性言说是意言。因与言说相似故称言说，即表达义理。
关于思和慧的差别，思是使心普遍动摇的自性，慧是分别功德与过失的行相，由于其力量心也活动，所以有时安立寻于心与思，有时安立于慧与心，分别是无分别和证悟的时候。
或者直接安立于思和慧，因为由其力量而如是运作的缘故。这个方式也应当用于观察伺。
所谓粗重心，是指粗略，因为是仅仅寻求事物的行相。
什么是伺？是各别观察的意识推究。是对已经了解的进行'这就是这个'的观察行相。
同样，所谓细致心，同样是指思和慧的差别。因为是各别观察事物的行相，所以称为细致。
这两者的作用是成为触住和不触住的所依。这两者应当分别为心的粗重和细致的安住。
所说的行蕴是除受蕴和想蕴之外的心所自性，以及不相应行的自性，其中心所已经说完。

།ད་ནི་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་བརྗོད་དགོས་པས་དེའི་ཕྱིར།སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དྲིས་པ་བཞིན་དུ་གང་དག་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་གདགས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མི་གདགས་སོ་ ཞེས་དེ་དག་སྤྱིར་བསྟན་ཏེ།དེ་དག་ནི་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ཡིན་པར་སྐབས་ཀྱིས་སྦྱར་རོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་པས་རང་གི་ངོ་བོ་གུད་ན་མེད་པས། དེ་དག་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་ཕྱིར་བཏགས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟེན་ དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་གནས་སྐབས་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མི་གདགས་ཏེ།གནས་སྐབས་དང་གནས་སྐབས་ཅན་གཅིག་དང་། དུ་མ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། གནས་སྐབས་ཅན་ལ་འབྲས་བུ་རྟག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ རོ།།དེ་ལྟར་སྤྱིར་བསྟན་ནས་ཁྱད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འདོད་ནས། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་ཐོབ་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་ དག་སྟེ།གཞན་གང་དག་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་གདགས་པ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། འཇུག་པ་དང་། སོ་སོར་ངེས་པ་དང་། འབྱོར་པ་དང་། མགྱོགས་པ་དང་། གོ་རིམས་དང་། རུས་དང་། ཡུལ་དང་། གྲངས་དང་། ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ད་ནི་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་སོ་སོར་དམིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དྲིས་པ་དང་། རྙེད་པ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས པ་སྨོས་སོ།།སྔོན་མ་ཐོབ་པ་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་ཐོབ་པ་ནི་རྙེད་པའོ། །རྙེད་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་ཡོད་པ་ནི་ལྡན་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ནི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཐོབ་པའི་སྒྲ་ནི་རྙེད་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཡང་སྙེགས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ ས་བོན་དང་དབང་དང་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་།རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ། །ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་རིགས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་དང་པོ་ཐོབ་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ་དབང་གི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་ས་བོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ས་བོན་ནི་རྙེད་པ་དང་ལྡན་པ་གཉི་གར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དབང་དང་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ས་བོན་ཅི་ལ་བྱ་ཞེ་ན། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མ་འོངས་པ་ན་དེ་དང་རིགས་གཅིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་ས་བོན་ནོ། །ས་བོན་རྙེད་ནས་དེ་ལ་རག་ལས་པའི ཕྱིར་མངོན་དུ་མ་གྱུར་ཀྱང་དེའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།དབང་ནི་དེའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྒྱུན་གྱི་འབྲས་བུ་བསྒྲུབ་པའི་གནས་སྐབས་སོ། །མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་དུས་སོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའམ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། འདུ་ཤེས་ མེད་པར་སྙོམས་བར་འཇུག་པའམ།འདུ་ཤེས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ནི་ དགེ་ཆུང་དང་ཚད་མེད་དགེ་དང་དགེ་རྒྱས་སོ།།དེ་ལ་གང་དགེ་རྒྱས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །གོང་མ་མ་ཡིན་པ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་གོང་དུ་གྱུར་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་ པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སུ་ལ་ཡོད་པ་དེ་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བ་སྟེ། འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་ཐར་བར་འདུ་ཤེས་པའམ། སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་ལ་དེའི་ལམ་དུ་འདུ་ཤེས་པ་རྣམས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ།

现在需要说明无心所有为法，因此问道'什么是无心所有为法'。如所问，是安立于色法、心法和心所法的状态，不可说是彼或异。如是总说彼等，由此处可知彼等是不相应行法。由于是色等诸法的状态，离开自性别无所有，因此彼等是依色等诸法的状态而假立名言。
因此由于有所依，如同状态一般不可说是彼或异，因为若说状态与有状态是一或异则成过失，且有状态之果将成常住之过。如是总说之后，为了了知差别而问'彼等是什么'，广说得、无想定等差别。
'如是品类'即是如是自性，其他凡是安立于色法、心法和心所法状态者，彼等亦应知为不相应行法。彼等是什么呢？即是趣入、决定、和合、迅速、次第、种姓、处所、数量、聚集等。
现在为了各别分析聚集等自性，问'什么是得'等，答'获得与成就'等。初次获得先前未得者为获得。获得在第二刹那等时的存在为成就，即随顺存在称为成就。如是则说'得'字通于获得与成就二者。
彼又分为种子、自在、现行三种。'如理配合'其理为：从最初获得开始直至自在时为种子，如是种子通说获得与成就二者。自在与现行是成就。
何为种子？即是善、不善、无记诸法的识中，未来能生起同类法之因的功能差别即是种子。获得种子后由依赖彼故，虽未现行，其种子即名为得。自在是依其缘而成就相续果位的阶段。现行是其果成就之时。
无想或诸无想者的，即无想定或诸无想者的等持是无想定。离遍净贪即是离第三禅贪。第三禅即是少净、无量净、遍净。其中离遍净贪者即是离第三禅贪。
非上即是第三禅之上的第四禅，意为未离第四禅贪。'先作出离想'即是谁有先作出离想的作意，彼即是先作出离想，即是于无想见为解脱，或见等持为其道路者入无想定。

།དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཐར་པའི་འདུ་ཤེས་སམ། དེའི་ལམ་དུ་འདུ་ཤེས་པའོ། །འདིར་ནི་སུན་འབྱིན་པའི་རྣམ་པ་ལ་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་ བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་དེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འགགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཉིད་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཉིད་ལ་སུན་འབྱིན་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ལུས་ པར་འགག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་རོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་གང་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བསྡུས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ དྲུག་པོ་དག་སྟེ།གང་གི་ཕྱིར་སེམས་མེད་པའི་དུས་ཐམས་ཅད་ན་མེད་པ་དང་། སེམས་དང་བཅས་པའི་དུས་རྣམས་ན་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །བརྟན་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ།གཏན་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་དང་། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་དང་། མི་སློབ་པའི་དུས་མ་གཏོགས་པར་དུས་གཞན་ཀུན་ན་ཡོད་ པའི་ཕྱིར་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱེ་བྲག་སྨོས་སོ།།གང་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱིས་བྱས་པ་སྟེ། འདིས་འགག་པར་བྱེད་པས་ན་འགོག་པའོ། །དུས་གཞན་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་ བ་དང་མི་མཐུན་པའི་ལུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟར་ན་ལུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་གདགས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་མ་ཐག་པའི་སེམས་གཞན་སྐྱེ་བ་དང་མི་མཐུན་ པའི་ལུས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱིས་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་མ་བསྐྱོད་ཀྱང་ ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཁ་ཅིག་།འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་ འཇུག་པ་ཡང་ཡོད་པས།དེའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གོང་མའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་མ་བརྗོད་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉི་ག་སྨོས་པས་ནི་འདི་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བའམ། དགྲ་བཅོམ་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་གྱི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་སྲིད པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་མི་བསྐྱོད་དོ།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གཉེན་པོ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཉིད་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱིར་མ་ཆགས་པས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་བསྐྱོད་པའོ། །གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མ་ཡིན་གྱི་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བས་སོ།





因此，出离想即是解脱想，或者说是解脱道之想。此处认为，厌离行相的出离想是先行作意。正因为如此，虽然心与心所已灭，仍称为无想定，因为通过厌离想本身，心与心所完全灭尽而成为此种状态。
关于'灭除非所依的心与心所法'，非所依者即是包括相应法在内的六识聚中的转识。因为在一切无心位都不存在，即使在有心位也并非恒常存在，所以称为非所依。所依是指阿赖耶识以及与染污意相应的诸法，因为它们恒常存在。除了入无漏道谛定时、入灭尽定时以及无学位之外，其他一切时候都存在，所以特别说明是非所依。
'所灭'是指由入定心所造作，因为它能使其灭除故称为灭。是指与其他时候非所依的心心所生起不相顺应的身体状态差别，如是显示无想定是依身体状态差别而安立。由于入定心能产生与其他刹那心生起不相顺应的身体，所以说是由入定心所造作。
什么是灭尽定？即已离无所有处贪欲，超越有顶者。虽然未超越有顶，离无所有处贪欲的凡夫也有，因此特别说明'超越有顶'。有些超越有顶、离无所有处贪欲者，住于果位及趣入者也有，因此说'离无所有处贪欲'。未说'离上界贪欲'是因为离有顶贪欲的阿罗汉也有入灭尽定者。
同时提到'离无所有处贪欲'和'超越有顶'两者，是显示这是圣者不还果或阿罗汉的等至，而非凡夫。凡夫不能超越有顶，因为没有出世间道能对治有顶。无漏见道是有顶的对治，因此唯有圣者断除见所断烦恼，以及由修所断烦恼的离贪而超越有顶。
关于'由安住想先行作意'，灭尽定不像无想定那样由出离想先行作意而入定，而是由安住想先行。

།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པ་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་སྲིད་པ་ལས་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་མི་འཇུག་གི་། འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བས་ཡོངས་ སུ་སྐྱོ་ནས་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཞི་བར་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སུ་འགྱུར་རོ།།གནས་སུ་མཉམ་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སོ། །འདིས་གནས་པར་བྱེད་པས་གནས་པ་སྟེ། དུས་གཞན་དུ་སྡོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་ པའི་ཁྱད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བས་གནས་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པ་དེ་ནི་ཕྲ་བའི་ཕྲ་བ་སྟེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མངོན་ དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་བཞི་དང་གཅིག་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་རྣམས་སུ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །བརྟན་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ ཁ་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་བརྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བསྡུས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཁ་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་དུས་མ་གཏོགས་པར་ཟག་པ་དང་ བཅས་པའི་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ན་གནས་པའི་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་བརྟན་པའོ།།འགོག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བྱས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ས་བོན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདིས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དུས་གཞན་ན་མི་འབྱུང་བར་འགོག་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ས་བོན་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ གནས་སྐབས་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གདགས་སོ།།འདུ་ཤེས་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ གང་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལྷ་དེ་དག་ནི་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ཏེ།བསམ་གཏན་བཞི་པའི་གནས་གཞན་གསུམ་པའོ། །དེ་དག་གི་གོང་ན་ཁང་ཁྱིམ་ལྟ་བུར་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡོད་པ་དེར་སྐྱེས་པའི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་གང་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིའི་རང་བཞིན་ངེས་པར་བཟུང་བ་སྟེ། དེར་སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཆོས་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་རང་གི་གནས་ལ་རང་གི་རིགས་ཀྱི་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ས་བོན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ནི་སྲབ་པ་བས་ཀྱང་ཆེས་སྲབ་པར་འགྱུར་ཞིང་ཐ་མར་ཤིན་ཏུ་སྲབ་པའི་བར་དུ་གྱུར་ནས་རང་གི་གནས་ལ་ས་བོན་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་སེམས་གཞན་དང་སྦྱོར་མི་ནུས་སོ།།དེའི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ དེའི་ཚེ་གནས་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ།ས་བོན་ཉམས་པར་གྱུར་པའི་དུས་དེ་ན་གནས་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་གདགས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་གནས་ཀྱི་དུས་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ། འདིས་འགོག་པར་བྱེད་པས་ན་འགོག་པའོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། རིས་མཐུན་པ་རྣམས་སུ་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་ པས་གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་གནས་བའི་དུས་ངེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིས་འཚོ་བར་བྱེད་པས་སྲོག་གོ།།རིས་མཐུན་པ་དེ་ཉིད་དུ་གནས་པར་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །རིས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་སོ། །སྐལ་བ་མཚུངས་པ་ནི་མཐུན་པ་སྟེ། འདྲ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རིས་མཐུན་པས་རིས་མཐུན་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་ཐ་དད་པ་དང་། ལས་ཐ་དད་པས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་རིས་མཐུན་པ་དེ་དག་ཏུ་སོ་སོའི་ཚེ་གཅིག་གི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་གང་ཡིན་པ་དེ་རིས་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ།

灭尽定是有顶地，圣者们不起有关轮回的想法，由于厌离想和受，为了无彼而入灭尽定，住于寂静想。
住处平等想即是住处想。由此而住故为住，在其他时称为住的同义词。
由于等持差别与涅槃相似，想要安住的想，造作意念即是以住处想为先导的作意。
彼有顶地是最极微细，因为紧接着就会现前灭尽定。
所谓非坚固者，是指入灭尽定者在欲界、色界、无色界中依次有六、四、一识入定。
关于'坚固者中有一些'，坚固是指也有摄于异熟识者，因此说'有一些'。
染污意除灭尽定和无学位外，在一切有漏行中都具有安住性质，故为坚固。
所谓'彼灭'是由转识所作，即对异熟识中转识们和染污意识的种子造成损害，由此令转识和染污意在其他时不生起，故称为灭。
如是，于等持心令阿赖耶识中种子损减的状态上假立灭尽定。
何为无想？是无想定的果报，即生于无想天众中，灭除非坚固的心心所法。
关于'彼等诸天'，即是广果天，是第四禅天的第三处。其上如房舍般有无想天的住处，生于彼处即是无想定异熟果报。
所谓'灭除非坚固的心心所法'是确定其自性，即生于彼处的非坚固心心所法，对自处自类心心所种子造成损害，渐次变得极其微细，最后变得极其微细，由于令自处种子损减故不能与其他心相应。
因此，非坚固的心心所法彼时不从处所生起，在种子损减时，于处所假立无想。
如是，即于住时，由此能灭故名为灭。
何为命根？谓由宿业所引，决定诸行住时于同分中。由此能活命故名命。由于在同分中有住处自在力故名根。
类是有情群。福分相同是相同，即是相似的同义词。
由同分故为同分，即于不同趣类、不同业力所成的诸同分中，各自一期蕴相续即名为同分。

།དེ་ཡང་སྔོན་བསགས་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་ནི ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའོ།།གང་གནས་པའི་དུས་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་རིས་མཐུན་པས་བསྡུས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་པ་དེའི་དུས་ངེས་པ་ནི་འདིས་རིས་མཐུན་པ་དེར་ལོ་བརྒྱའམ། ལོ་སྟོང་ངམ། དུས་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ གནས་པའི་དུས་ངེས་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་གནས་པའི་དུས་ངེས་པའི་རང་བཞིན་ལ་ཚེ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་གནས་ནི་སྔོན་བསགས་པའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པས་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་འདུ་བྱེད་བརྟན་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །རིས་མཐུན་པ་གང་ཞེ་ན་གང་ སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་འདྲ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་ཅན་ནི་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་ལྔར་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ།།དེ་དག་གི་བདག་གི་དངོས་པོར་གང་ལ་འཛིན་པ་དེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཉིད་དམ། ཕུང་པོ་བཞིའི་བདག་ཉིད་དོ། ། འདྲ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚུངས་པའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འགྲོ་བ་དང་གནས་དང་ལུས་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པས་ཐ་དད་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་། གནས་དང་ལུས་ཐ་དད་པའི་གཞི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཕན་ཚུན་འདྲ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་རིས་མཐུན་པ་གདགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ བ་གང་ཞེ་ན།རིས་མཐུན་པར་གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རིས་མཐུན་པ་སྨོས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱི་འབྱུང་བ་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་མི་བྱའི། རིས་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་དངོས་པོ་ལ་སྐྱེས་པ་མེད་པ་དང་། ཞིག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དོན་གཞན་དུ་འགྱུར་པ་དང་བྱེད་པ་ལས་དུས་རྣམ་པར་གཞག་པར་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར། མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདུ་བྱེད རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དོན་གཞན་གྱུར་པ་ཡང་མེད། བྱེད་པ་ལས་དུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རྒ་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་རྒྱུན་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིས་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་ རྣམས་ཉིད་ཀྱིའོ།།རྒྱུན་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ནས་འཆི་བའི་སྲིད་པའི་བར་དུ་སྟེ། བར་དེར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་གནས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བ་ལ་རྒྱུན་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་གཞན་དང་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ སྟེ།འདི་ལྟར་ནུར་ནུར་པོའི་དུས་ལས་མེར་མེར་པོར་འགྱུར་བའི་དུས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དར་ལ་བབ་པའི་དུས་ལས་རྒས་པའི་དུས་ཀྱི་བར་དུའོ། །ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པའི་དུས་རྣམས་ལ་ཡང་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མར་འགྱུར་བའི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་རྒྱུན་ གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ལ་རྒ་བ་གདགས་ཏེ།སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དོན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དོ། །གནས་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་རྒྱུན་རྒྱུད་ཆགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཅིག་ནའོ། །ཤི་བ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ རྒྱུད་ཆགས་པ་ལ་གནས་པ་གདགས་ཏེ།སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་ཡང་མི་བྱ་ཞིང་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་དེ་དག་ནི་རྒྱུན་འཆད་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཅིག་ཏུ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆད་པ་ལ་མི་རྟག་ པ་གདགས་ཏེ།སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུན་ཆད་པ་ནི་འདིར་འཆི་བ་ལ་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ།

此外，由先前所积累的善业、不善业和不动业所引发的，即是由业所生。所谓确定住时，是指由同类相摄的诸行相续所住。确定住时即是指在同类中住一百年或一千年，或住多长时间，这就是确定住时。如是，对确定住时的自性称为寿命。其所依是由先前所积业力所引发的具有特殊功能的坚固诸行，以阿赖耶识为先导。
什么是同类？即是诸有情身相似。有情是指天、人等五趣所摄诸众生。他们执为我体之处，即是诸有情身，也就是五取蕴自身或四蕴自性。所谓相似即是相同。此说明：虽然趣处、住处、身体等有差别，但诸有情的趣处、住处、身体差别的基础——诸有情身彼此相似，于此建立同类。
什么是生？即是诸行于同类中从无而有。说'同类'是为了表明不是仅仅诸行的生起称为生，而是成为同类的诸行从无而有才称为生，并非一切。为了遮遣某些人认为事物无生无灭，而执生是异体、作用和时间安立的观点，故说'从无而有'。诸行自性从无而有即是生，既非异体，也非由作用安立时间。
什么是老？即是彼等相续转变。'彼等'是指成为同类的诸行。相续转变是指从生有到死有之间，在此期间，住于因果体性的诸行不间断生起称为相续。其变异不同的体性即是转变，如从凝酪位转变为胞胎位，如是从壮年位转变为老年位。在凝酪等诸位中，从前位转变为后位的每一刹那也称为转变。如是，于相续转变上安立老，非一刹那，也无异体转变。
什么是住？即是彼等相续连续。'如是'是指在一同类中。直至死亡之间，诸行相续连续上安立住，既非一刹那，也无异体，此为所说。
什么是无常性？即是彼等相续断绝。'如是彼等'是指在一同类中诸行相续断绝上安立无常，既非每一刹那，也无异体，此为所说。相续断绝在此应知是指死亡。

།ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ལ་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡོད་པར་ངེས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རིས་མཐུན་ པ་ཉིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པར་བཤད་ཀྱི།ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་གང་དག་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་དུ་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ པ་ཡིན་གྱི།ཕྱི་རོལ་གྱི་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉི་ག་ལ་ཡང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་མཚུངས་ན་ཟིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བཤད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ནི་འཇིག་པ་དང་ཆགས་ པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ལ།ནང་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འཇིག་རྟེན་ན་ཕྱིའི་གཟུགས་ཀྱི་འཇིག་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་འཇིག་པ་དང་། ཆགས་པའི་སྒྲར་གྲགས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་དང་མཐུན་པར་དེ་ སྐད་དུ་བཤད་དེ།སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ནང་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་སྐྱེས་སོ། །རྒས་སོ། །གནས་སོ། །ཞིག་གོ་ཞེས་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་ལ་སོགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་དང་མཐུན་པར་དེ་དག་གི་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་ སོགས་པའི་སྒྲར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།མིང་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་བརྗོད་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞོལ་བར་བྱེད་པས་མིང་ངོ་། །དེ་ཡང་དོན་རྣམས་ལ་བརྡ་སྤྲོད་བའི་ཡི་གེ་འདུས་པ་སྟེ། མིང་ངམ་ཡི་གེ་ རྣམས་འདུས་པ་ལ་མིང་གི་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ཚིག་ལ་ཚིག་བླ་དགས་ཞེས་བྱའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་དུ་མེད་ཀྱང་གང་གིས་རང་གི་ངོ་བོ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་བརྗོད་པ་དེ་མིང་ ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་མིག་རྣ་བ་གཟུགས་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཚིག་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བླ་དགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིས་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ཚིག་སྟེ། དེ་ལྟ་ན་མིང་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཚིག་ལས་ཚིག་བྱེ་བྲག་ཏུ་ བྱས་པ་ཡིན་ནོ།།མིང་དང་ཚིག་གཉིས་ཡི་གེ་འདུས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པར་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་ནི་མིང་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་གྱི་གཞི་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་སྔར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་སྨོས་སོ། །ཁྱད་པར་ ནི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའོ།།འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་བདག་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མི་སྙེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། དཔེར་ན་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་པ་ཙམ་ནི་མིང་ཡིན་ལ། དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པ་ནི་ཚིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི་མིང་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡི་གེའི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། ཡི་གེ་རྣམས་ཏེ་དེ་གཉི་ག་གསལ་བར་བྱེད་པའི ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིས་གསལ་བར་བྱེད་པས་ཡི་གེའོ།།ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཡི་གེའི་ཚོགས་སོ། །ཚོགས་སྨོས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་སྨོས་ན་ནི་གོང་མ་ཉིད་ལ་སྦྱོར་དུ་དགོས་ལ། གཉི་ག་ཞེས་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་སྨོས་ན་ཡང་ གཉི་ག་གང་ལ་བྱ་བར་གཏོལ་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉི་ག་ཞེས་གཉི་ག་སྨོས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་བཤད་མ་ཐག་པའི་མིང་དང་ཚིག་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།

如果确定外在的色法也有生、老、住、无常性，为什么说同类相续的诸行有生等，而不说外在色法呢？世尊所说有为法的相，即生、老、住、无常性，是针对称为有情的诸行而说的，不是针对外在的法。
虽然两者都有生等相，但为什么世尊针对所摄诸行而说诸行的相呢？因为外在色法是以坏灭和形成来区分，而内在诸行是以生、老等来区分。
这是说，在世间，外在色法的灭坏和形成是以灭坏和形成的名称而闻名，所以世尊也随顺世间而如此说，而不用生等名称。内在诸行则是以'已生'、'已老'、'已住'、'已灭'等生老等来区分，世尊也随顺世间而对它们的生起等用生等名称来说明。
什么是名身？即是诸法自性的假立词。由于引导识趣入所诠和能诠，故称为名。这是对诸法施设的文字的组合，名或文字的组合称为名身。因为诸法的自性不可言说，所以称假立的词为假名。自性即是自相。
虽然诸法的自性不可言说，但能显明自性的言说称为名，如'眼'、'耳'、'色'、'声'等。
什么是句身？即是诸法差别的假立词。由于能使了知差别义，故称为句。如此则区别于名和世间用语。
虽然名和句二者都是文字组合的本质，没有差别，但由义的差别而加以区分：诸法自性的假立词是名，差别的所依是自性，所以先说自性的假立词。差别即是无常等。
由趣入和退出的本质以及不趋向他义的自性而加以区分的是差别，如'一切诸行无常'、'一切法无我'、'涅槃寂静'等。
这是说，仅仅说明事物自性的是名，说明事物自性的差别的是句。其余如名的解释一样可知。
什么是文身？即是诸文字，因为能显明这两者。由于能显明故称为文字。文字的集合即是文身。说'身'是为了摄集一切文字。
若仅说'彼'字，则应连接于上文，若仅说'二者'，则不知二者指什么，因此说'彼二者'。如此则说明文字能显明前述的名和句。

།ཇི་ལྟར་ན་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས་མིང་དང་ཚིག་གསལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ བླ་དགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པའི་ཡི་གེ་འདུས་པ་རྣམས་ལ་མིང་དང་ཚིག་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས་མིང་དང་ཚིག་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། ཡི་གེ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྗོད་པའོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་ སོ།།དེ་དག་ནི་མིང་དང་ཚིག་གནས་ཀྱིས་དོན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་གྱི་གནས་གང་དག་ལ་བསྟན་པའི་གནས་དེ་དག་ལ་མིང་དང་ཚིག་གདགས་པས་དེ་དག་ནི་དེའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །ཡི་གེ་ཡང་དེ་དག་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་མིག་དང་འདྲེན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་ཏུ་འགྱུར་བ་སྟེ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གང་གིས་ཨ་ཞེས་བརྗོད་པ་མ་གཏོགས་པར་ཨ་ཞེས་བྱ་བ་ཤེས་པར་ འགྱུར་བ་ཨ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་དེ་ལྟ་བུ་གཞན་མེད་དོ།།ཐམས་ཅད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་དང་དེ་གཉི་གའི་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་དག་གིས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་གདགས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་དེ་དག་རྣམ་པར་གཞག་ གོ།།དེ་བཞིན་དུ་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་བཞིན་དུ་དགོས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གང་དང་ལྡན་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དོ། ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་རིང་དུ་སོང་བས་འཕགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གི་ཆོས་རྣམས་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་མ་ཐོབ་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དོ། །མ་ཐོབ་པ་ནི་འདིར་འཕགས་པའི་ཆོས་མ སྐྱེས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་ལ་ནི་འཕགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐད་ཅིག་གཅིག་ལའམ། རྒྱུན་ཆད་ པ་ལ་ནི་འཇུག་པ་གདགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།སོ་སོར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ལ་སོ་སོར་ངེས་པ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐ་དད་པ་ཡང་འདོད་པའི་ཡུལ་གྱི་ནི་ལེགས་པར་སྤྱད་པའོ། །མི་འདོད་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ནི་འབྲས་བུ་ སོ་སོ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཐ་དད་པའོ།།འབྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འཚམ་པ་ལ་འབྱོར་པ་གདགས་ཏེ། དཔེར་ན་སྦྱིན་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་འཚམ་པར་རིགས་པར་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །མགྱོགས་པ་ གང་ཞེ་ན།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མྱུར་དུ་འབྱུང་བ་ལ་མགྱོགས་པ་ཞེས་གདགས་སོ། །གོ་རིམས་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རེ་རེ་ནས་འབྱུང་བ་ལ་གོ་རིམས་ཞེས་གདགས་ཏེ། རེ་རེ་ནས་འབྱུང་གི་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དུས་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་དུས་ ཞེས་གདགས་ཏེ།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ལ་དེ་ལས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བྱུང་ནས་འགགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདས་པའི་དུས་ཞེས་གདགས་སོ། །གང་མ་བྱུང་བ་དེ་མ་འོངས་པའི་དུས་སོ། །གང་བྱུང་བ་མ་འགགས་པ་དེ་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་སོ། །ཡུལ་གང་ཞེ་ན། ཤར་དང་། ལྷོ་དང་། ནུབ་དང་། བྱང་དང་། འོག་དང་། སྟེང་དང་ཕྱོགས་བཅུ་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ཡུལ་ཞེས་གདགས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུས་ཕྱོགས་ཁྱབ་པ་ལ་ཡུལ་ཞེས་གདགས་སོ། །གཟུགས་སུ་བསྡུས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ནི ཕྱོགས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།

如何是字母能明显地构成名词和句子呢？由于字母的聚合成为本性和差别语词的施设处，因此可以施设名词和句子，如此字母能明显地构成名词和句子。字母并非语言表示的本性，因为在世间中流传'字母等是言说'。由于它们以名词和句子之处正确表达意义，所以称为言说。在所要显示的意义处施设名词和句子，因此称为它的处所。
字母也属于它们的异名，为了使其不转变为其他，就像'眼睛'和'引导者'等是属于其他异名，以其他异名可知所要表达的意思，这是词义。除了说'啊'之外，没有其他能让人知道'啊'的这样的异名。
一切仅仅是本性、差别和这两者的名言而已，由于这一切都是由这些随后施设名言，因此建立这些名词、句子和字母的聚合。同样地，应当了知其他非相应也如同句子和字母的聚合一样，是依据需要而建立的。
什么是凡夫性？即未获得圣法。具有什么法称为凡夫，那就是凡夫性。远离罪恶不善法的是圣者们。他们也包括有学和无学，他们的法是见道、修道和无学道，未获得这些就是凡夫性。这里的未获得是指未生起圣法，如此在未生起圣法的有情相续中称为凡夫。在已生起圣法者称为圣者。
什么是趣入？称为因果相续不断的趣入，不施设在刹那或间断上的趣入。什么是各别决定？在因果差别性上建立各别决定，因果差别即是欲界的善行，不欲的是恶行等，是各别果报的不同因。
什么是圆满？在因果相应上施设圆满，例如布施与受用圆满相应，如理布施的果报是受用圆满。什么是迅速？在因果迅速生起上施设迅速。什么是次第？在因果逐一生起上施设次第，是逐一生起而非同时生起。
什么是时间？在因果相续生起上施设时间。在因果生起中，已生已灭的施设为过去时。未生起的是未来时。已生未灭的是现在时。什么是方域？在东、南、西、北、下、上及十方一切处有因果的情况下施设方域，即在因果遍及方位上施设方域。
应当了知色法摄属于因果，因为无色法不能遍及方位。

།གྲངས་གང་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོ་ཐ་དད་པ་ལ་གྲངས་ཞེས་གདགས་ཏེ། ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་གཅིག་པའི་བདག་ཉིད་ལ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་གྲངས་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོགས་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་ རྐྱེན་འདུས་པ་ལ་ཚོགས་པ་ཞེས་གདགས་སོ།།དེ་ལྟར་ན་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་འདི་དག་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གདགས་པས་རྟགས་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། །དམིགས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཡུལ་ཏེ། དེ་ཡང་གཟུགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་ འཛིན་པ་དང་།རྟོག་པ་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་སྟེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །དེ་བཞིན་ དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་བཤད་ནས། དེའི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་དང་ཡིད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་སེམས་ཞེས་ ཀྱང་བྱ།ཡིད་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ། །རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྣ་ཚོགས་པ་དང་ཡིད་རྟེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྣ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པས་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམིགས་ པ་སོ་སོར་རིག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དང་།དམིགས་པ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཡང་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ན་ཡུལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའི། དབང་པོ་རྣམས་ནི་ མ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལྟར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པོ་གང་དང་གང་འགགས་པ་དེ་དང་དེ་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་གནས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མ་ཐག་པའི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པས་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །སྣ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་ནི་རིགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྐད་ཅིག་ནི་དམིགས་པ་སོ་སོར་ངེས་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་སྣ་ཚོགས་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་དངོས་སུ་སེམས་མ་ཡིན་ནོ། །དངོས་སུ་ན་སེམས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འདིར་རྒྱུ་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།འདི་ལྟར་དེའི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་བསགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་བསགས་པས་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དངོས་སུ་ན་དེ་ཉིད་སེམས་སོ། །བསགས་པ་ནི་ཡང་དང་ཡང་ས་བོན་ཡོངས་སུ་གསོས་པའམ། འདུ་བྱེད་ ཀྱི་ས་བོན་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའོ།།འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འདིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་སུ་འདོད་དེ། དེ་དག་ཀྱང་རྐྱེན་བཞི་ལས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའི་བག་ཆགས་ཏེ། ཡང་དང་ཡང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ ཀུན་དུ་འབྱུང་བས་ས་བོན་བརྟས་པ་ལ་བག་ཆགས་ཞེས་བྱའོ།།བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་མ་ཐག་པའོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། །འདི་ལྟར་མདོ་ལས་ཀྱང་མིག་ཉམས་ པར་མ་གྱུར་ལ་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་སྣང་བར་གྱུར་པ་དང་།དེ་སྐྱེད་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་དེ་ལས་བྱུང་བའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་ བརྗོད་པར་བྱའོ།།རྒྱུའི་རྐྱེན་རྟག་ཏུ་གནས་པ་དང་། ཤེས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་མ་སྨོས་སོ།

什么是数？对诸行的个别差异安立为数，所谓差异，是因为对于非差异而是一体性的事物，说为二这样的数是不合理的。什么是聚集？对因缘和合安立为聚集。如是，应知这些非心所行法是依诸法的差别情况而安立，有标志。
已说行蕴。在行蕴之后当说识蕴，因此什么是识？说是了别所缘。所缘是心和心所的对境，彼亦从色至法有六种。彼了别即是执取、思维、通达的异名。彼为转识六种，从眼识乃至意识。其中眼识是依眼根而别别了知对境。如是乃至意识亦是依意根而别别了知一切法。
说完识的自性后，为显示其异名，说'心与意亦是彼'。彼识亦称为心，亦称为意。为显示异名的意义，说'因为种种及作意所依'。因为种种故称为心。因为作为等无间心的所依故称为意。其中转识是了别所缘的自性，以及了别所缘亦是多种，故眼等识称为种种。因此依彼根而生时称为识别对境，而诸根则不是。
如是眼识等六识中任何已灭者，皆住于等无间识生起的所依事中，因此因为作为等无间心的所依故称为意。所说'因为种种故称为心'是就种类而言，并非就刹那而言。刹那是决定了别所缘的行相，不称为种种，彼非真实的心。真实的心是阿赖耶识，此处为显示因故说'如是彼积集一切行的种子'。
以刹那刹那积集一切行的种子故称为心，真实唯彼是心。积集是再再滋养种子，或行的种子相续。此处诸行是指有漏法，彼等从四缘生。其中因缘是住于阿赖耶识中的习气，由再再生起诸行而种子增长称为习气。增上缘是眼等诸根。等无间缘是刚灭的识。所缘缘是色等。
如是经中亦说：'眼未坏，诸色现前，生起作意亦现前时，从彼生起眼识。'如是对耳等识亦应随应而说。因缘恒时存在且难知故未说。

།དེའི་འོག་ཏུ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཀུན་དུ་ཚོལ་བའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་འཇོག་པའོ། །རྣམ་པར་འཇོག་པའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ སྟེ།དེའི་ཚེ་ཡུལ་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཚེ་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་རྣམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་དེ་དག་འགག་པ་ན་ཀུན་ གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་སོ།།རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་གསོ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་འདུ་ བྱེད་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྲུབ་བོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་དང་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་གཞན་གང་ཡིན་པ་ དེ་དག་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཉིད་གསོ་བར་བྱེད་ཀྱི། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུ་མཐུན་པའི་ བག་ཆགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྟེ།འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་བོན་བསྐྱེད་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གནས་པས་དེ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་དེ་དག་གི་ས་བོན་ཉེ་བར་ ལེན་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི་རྒྱུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ བག་ཆགས་ལ་བརྟེན་ནས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུའོ།།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་དང་། རྣམ་ཤེས་ ཡོངས་སུ་ཆད་པའོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་སྟེ། འདིའི་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཅད་པར་མི་ནུས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམིགས་པ་གཉིས་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། ནང་གི་ཉེ་ བར་ལེན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་།ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའོ། །དེ་ལ་ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་དང་། གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོའི་གཟུགས་སོ། །དམིགས་པ་འདི་གཉིས་ ནི་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྟོགས་པར་དཀའ་བས་དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་ཞེས་བྱའི།དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་ བཞིན་ནོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རིགས་གཅིག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིད་ལ་ བྱེད་པ་དང་།རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་ལྔ་པོ་ཁོ་ན་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པར་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པའི་རིགས་སོ།།རྒྱུན་ཆགས་པར་འཇུག་པའོ།

其后是遍寻意识。遍寻之后是安立。安立之后生起分别意识。
此时从境生起染污和清净。此时造作福德、非福德和不动行的思维自性。
当彼等造作灭时，于阿赖耶识中熏习异熟习气。滋养等流习气。
依彼等流习气，从阿赖耶识中生起福德、非福德和不动行。
依异熟习气，从阿赖耶识中于其他同类中成就阿赖耶识自身的异熟自性。
于此，其他不善和有漏善法亦复如是。无记法唯滋养等流习气，而非异熟习气，因为彼等无异熟故。
如是阿赖耶识有二种：依等流习气为因和果，如是一切行生起自种，阿赖耶识住于自性差别转变之因，故彼是诸行之果。
一切行从执持彼等种子的阿赖耶识中生起，故阿赖耶识是一切行之因。
就异熟习气而言，是善不善诸行之果而非因。
依异熟习气于其他同类中为异熟识之因。
转识缘色声等，因为是自相共相之相，故所缘断绝及识断绝。
阿赖耶识所缘及相不断绝，此之所缘及相不能断绝。
何以故？如是阿赖耶识趣入二所缘：内执受了别及外器世间了别相不断绝。
其中内执受是遍计所执性执著习气及有处所诸根色。此二所缘因为微细故，即使世间智者亦难了知，故说所缘及相不断绝，而非无所缘。
转识是善、染污及无记自性。阿赖耶识是一类。
其中非善不善自性，因为彼与善不善不相应故。彼唯与遍行心所作意、触、受、想、思五者相应。
阿赖耶识与相应者从前业行因所生，故是一向异熟性，是无记类。相续而转。

།དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ། ཇི་ཙམ་ན་འཆི་འཕོ་བ་དེའི་བར་དུ་སྐད་ཅིག་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་གི་།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ བཞིན་དུ་བར་སྐབས་བར་སྐབས་སུ་ཆད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འོག་ཏུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འོག་ཏུ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྣ་ལ་སོགས་ པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་འོག་ཏུ་མི་དགེ་བ་འབྱུང་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་འོག་ཏུ་དགེ་བ་དང་། དེ་གཉིས་ཀའི་འོག་ཏུ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་། ཁམས་དམན་པའི་འོག་ཏུ་ཁམས་བར་མ་དང་། ཁམས་བར་མའི་འོག་ཏུ་ཁམས་ གྱ་ནོམ་པ་དང་།ཁམས་གྱ་ནོམ་པའི་འོག་ཏུ་གྱ་ནོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཁམས་གྱ་ནོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་འོག་ཏུ་ཁམས་བར་མ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཤི་བ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རྫས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་མ་གཏོགས་པར་ གཞན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན།ལུང་དང་རིགས་པས་མངོན་ནོ། །དེ་ལ་ནི་འདི་ནི་ལུང་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་ལས། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་དབྱིངས། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། །དེ་ཡོད་པས་ན་འགྲོ་ཀུན་དང་། ། མྱ་ངན་འདས་པའང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་དགོངས་བ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །འདི་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ ངས་མ་བསྟན།།ཞེས་གསུངས་སོ། །རིགས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། འདི་ལྟར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པོ་རྣམས་ལས་ལངས་ནས་ཡང་ཡུལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པར་གྱུར་པ་ན་འཇུག་པའི རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་མ་ལུས་པར་འགག་པ་ལས་ཡང་ལྡང་བའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་དུ་མི་རུང་ངོ་།།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ལས་དེ་འབྱུང་དུ་མི་རུང་སྟེ། དེ་འགགས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པ་དང་། འགགས་པ་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མེད་པ་ནི་རྒྱུར་ཡང་མི་རུང་འབྲས་བུར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། གཙོ་བོ་དང་བདག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གང་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་མེད་ཀྱི་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་དང་། འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་ནི་མ་འོངས་པའོ། །བྱ་བ་བྱེད་པ་ནི་ད་ལྟར་རོ། །བྱེད་བ་རྒྱུན་ཆད་པ་ནི་འདས་པའོ་ཞེས་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་ནི་བྱེད་པ་ལས་དངོས་པོ་གཞན་ཡིན་པར་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཉིས་ཀྱི་དུས་ན་བྱེད་པ་མེད་ཀྱང་ དངོས་པོ་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་ནི་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ།རྟག་ཏུ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་ཡང་འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་འགོག་པ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས་ནི་མི་རྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་བའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

关于阿赖耶识，从投生到其他同类众生开始，直至死亡之间，都是刹那相续不断地运行，而不像转识那样会在中间断灭。比如眼识之后会生起耳识等识，耳识之后会生起眼识等识，同样地鼻识等识之后也是如此，这里可以广说。
同样地，善法之后会生起不善法，不善法之后会生起善法，这两者之后会生起无记法。下界之后会生起中界，中界之后会生起胜界，胜界之后会生起非胜界，非胜界之后会生起中界等，这里可以广说。直至死亡为止，都不是以单一实体运行。
除了六种转识之外，如何证明还有阿赖耶识的存在呢？通过教证和理证可以证明。其中教证如下：世尊在《阿毗达磨经》中说：'无始时来界，一切法住处，由此有诸趣，及涅槃证得。'
又在《解深密经》中说：'阿陀那识甚深细，一切种子如瀑流，我于凡愚不开演，恐彼分别执为我。'
从理证来说，从灭尽定、无想定和无想天出定后，又会生起了别境的转识。这说明阿赖耶识与转识是不同的。
当入灭尽定、无想定和生无想天时，一切转识都会停止，如果没有阿赖耶识，出定时就不可能生起转识。也不可能从入定的心识中生起，因为那个心识已经灭去很久，已经不存在了。
不存在的东西既不能作为因也不能作为果，就像数论外道所说的冥性和神我等一样。如果有人认为事物的自性中没有生灭，而未来、现在、过去只是事物作用的不同阶段——即未作用是未来，正作用是现在，作用已断是过去，那么就应该承认作用与事物是不同的，因为过去和未来没有作用却承认有事物存在。
这样的话，从无中生起又归于无，所以生灭只是作用而不是事物本身。色、受、想、行、识等也不是生灭的，因为它们永远具有自性，而且自性是无生无灭的。否则色等五蕴就会像灭法一样变成无常，因此也就不会是苦的，但经中说：'凡是无常的即是苦的。'

།དེ་ལྟ་ན་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་སེམས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་མི་རིགས་ཏེ། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ བ་ལ་རྟག་པ་དང་བདེ་བར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་བཞིན་ནོ།།བྱེད་པ་ལ་ནི་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་ཡོད་པས་འདུས་བྱས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སུ་ནི་མ་འདུས་པས་ཕུང་པོ་དྲུག་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཟག་པ་ དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་།ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ་ཞེས་མ་ཟེར་ཅིག་།ཡང་གཞན་ན་རེ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །ཆོས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་གི་རྒྱུ་དངོས་པོར་གནས་པ་སྟེ། ཆོས་དང་ཆོས་དེ་འབྲས་བུར་འཛིན་ པ་དེའི་ཕྱིར་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གནས་པ་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཏེ།ཆོས་དེ་ཉིད་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གནས་པས་ན་ཆོས་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་གོང་དུ་སྨོས་པའི་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་འདི་ སྐད་དུ་ཆོས་ལས་བྱེད་པ་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ།ཆོས་ཉིད་བྱེད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ལས་ཀྱང་ཆོས་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། བྱེད་པ་ཉིད་ཆོས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་བཏང་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་བྱེད་པ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་བཞིན་དུ་ཆོས་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུས་གསུམ་པར་ཁས་བླང་དགོས་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་བྱེད་པ་ལས་དུས་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་སྨྲ་བ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། ། བྱ་བ་བྱེད་པ་ནི་ད་ལྟར་དུ་འདོད་དེ། གཞན་ནི་གཞན་གྱིས་བྱེད་པ་ལ། དེ་བྱས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་བྱས་པ་ནི་བྱེད་དགོས་ཀྱི་བྱས་ཟིན་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་དང་ཆོས་གཉིས་ནི་བྱས་པ་དང་། མ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་ཐ་དད་པར་མངོན ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་གོང་དུ་སྨོས་པའི་སྐྱོན་དེ་ཡོད་དོ། །ཆོས་དང་བྱེད་པ་གཉིས་ཀྱང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འབྲས་བུ་ཡང་རྒྱུ་བཞིན་དུ་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ལ་ཇི་ཞིག་བྱེད་ན་རྒྱུར་འགྱུར། མི་བྱེད་ན་ཡང་རྒྱུ་ ཞེས་ཇི་སྐད་དུ་བྱ་འབྲས་བུ་ཡང་དེས་མ་བྱས་ན་དེའི་འབྲས་བུར་ཇི་ལྟར་འགྱུར།བྱེད་པ་རྣམས་ཉིད་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འགྱུར་གྱི། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་བྱེད་པ་ཡོད་ན་བྱེད་པ་གཞན་འབྱུང་གི་མེད་ན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ།།ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་གང་ཡོད་ན་གང་འབྱུང་གི་མེད་ན་ནི་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དེའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ཅིག་ཤོས་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཆོས་ཀྱི་རང་ བཞིན་ནི་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་འབྲས་བུ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་ལོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཆོས་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཅེས་མི་བརྗོད་ཅེ་ན། ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་གཞན་ཞེས་མི་བརྗོད་ཅེ་ན། ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་མ་ཡིན་པས་གཞན་ཞེས་མི་བྱའོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་གང་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མེད་པ་ནི་ དུས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུར་ཇི་ལྟར་འགྱུར།དེ་ལྟར་ན་བྱེད་པ་ལས་དུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་འགྲུབ་བོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་མ་བྱུང་བ་ནི་མ་འོངས་པ་ཡིན། འགགས་པ་ནི་འདས་པ་ཡིན། བྱུང་ལམ་འགགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཡིན་པར་ཁས་ བླང་བར་བྱའོ།

如果这样的话，对诸蕴执著无常性和痛苦性就成为颠倒。以颠倒不应断除烦恼，就像对无常和痛苦颠倒执著为常和乐一样。
作用有生灭，所以是有为法。由于不摄入色等诸蕴中，应当承许为第六蕴。
不要说取蕴摄一切有漏法，诸蕴摄一切有为法。
另有人说，所谓作用就是执取果。某法是某法的因性实体，法与法执取为果，因此因性实体执取诸法之果。由于彼法安住于因性实体，所以作用不异于诸法。因此不会有前述过失。
'不异'即是'彼性'，这是说法与作用不异，法即是作用。同样，作用与法也不异，作用即是法。
这样的话，过去和未来二者就如同诸法的作用一样成为无，因此放弃了'过去和未来存在'的说法。
或者，由于作用不异于法的自性，所以必须承许三时。这样一来，主张从作用安立诸时的说法就被破除了。
造作是现在时，其他是他者所作，因为已作故非自作。未作需要造作，已作则不需要。因此作用和法二者非已作和未作，显然是不同的。
因此前述过失存在。法与作用二者若非异体，则无因果，如是果如因般本来成就，于果何所作而成因？若不作，又如何称为因？果若非彼所作，如何成为彼果？
诸作用互为因果事，而诸法则不是，如是有作用则生其他作用，无则不生，而于法性则不然。
法性亦不从法性，因为恒时存在。如是，若有此则彼生，无则不生，此即是彼因。另一即是果，这是世间共许。
如是法性非因非果，这与世间和论典相违。
其他人说，不可说诸法的作用即是彼性或异性。为何不说即是彼性？因为非法性。为何不说是异性？因为非法性的体性故不说异。
这样的话，若非彼体性又非异体性，则如兔角般无自性故为无，无怎能成为安立时间的因？
如是从作用安立时间在一切方面都不成立。
因此，应当承许未生的事物是未来，已灭是过去，已生未灭是现在。

།བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་ནི་མ་འོངས་པ། བྱ་བ་བྱེད་པ་ནི་ད་ལྟར། བྱེད་པ་རྒྱུན་ཆད་པ་ནི་འདས་པའོ་ཞེས་ཁས་བླང་བར་མི་བྱའོ། །ཡང་གཞན་དག་ན་རེ་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་དང་སེམས་ནི་གཅིག་གི་ས་བོན་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལས་ལྡང་བ་ན་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལས་སེམས་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་འཆི་འཕོ་བའི་སེམས་ལས་ཀྱང་འགགས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པ་དབང་པོ དང་བཅས་པའི་གཟུགས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅ་དགོས་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་རེ་རེའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱང་གཉིས་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། གཅིག་ནི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལས་བྱུང་། ཅིག་ཤོས་ནི་ སེམས་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་སུ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པས་ལྡང་བ་ཡང་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་རྟོག་པ་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ་། །རྒྱུ་ནི་བདག་ཡོད་པ་དང་ལྡན་ ཞིང་གཡོ་བ་མེད་ལ་མི་རྟག་ཅིང་ནུས་པ་ཡོད་པ་གཅིག་པུར་འདོད་ཀྱི།བཟློག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ རྒྱུ་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།བྱེད་པ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་ནུས་པ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཤི་བ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྱུང་བའོ། །སེམས་མེད་པའི་ གནས་ལས་ལྡང་བ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ།མདོ་ལས་ཀྱང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལུས་ལས་མི་འདའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་དུས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལུས་ལས་མི་ འདའ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་མི་རུང་ངོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་ཞིག་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འདོད་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་གསུམ་འདུས་པའི་རིག་པ་དང་། རེག་པ་དང་ ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་དང་།འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་ཞེས་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་གཉིས་ཀྱང་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་ཁས་བླང་དགོས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་ཡོད་པས་འདུ་ཤེས་དང་། ཚོར་བ་འགོག་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གང་ ཡང་མདོ་ལས་ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་སྲེད་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ཡང་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མདོ་གཞན་ལས་མ་རིག་པ་དང་ལྡན་ པའི་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲེད་པ་འབྱུང་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་མཛད་ཀྱི་རེག་པ་ནི་གང་དུ་ཡང་དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་མི་མཛད་པ་འདི་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འགོག་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་རྣམས་ལས་ལྡང་བ་ན་ གདོན་མི་ཟ་བར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་གནས་སྐབས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ཡོད་པར་ ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཐ་མར་བསྟན་པ་ནི་འདིར་ཡང་སྦྱར་རོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལས་སྒྲ་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་། སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་ནོ།

不应承认'不做事是未来，做事是现在，做事中断是过去'这样的说法。又有其他人说：具有根的色和心是同一种子，因此在灭尽定、无想定以及从无想定出定时，心从具有根的色中生起，就像从无色界死亡时的心灭尽已久后，具有根的色生起一样。
因此他们说这里需要阿赖耶识。如此一来，每个有情的心相续就会变成两个：一个从具有根的色中生起，另一个从心中生起。
无色界的心入灭尽定者，因为无色故也无从中出定。因此这将成为完全涅槃，所以这种观点是不合理的。他们认为因是具有实体、不动、无常而有功能的单一体，而不是相反的情况。
世尊也如是说：'此有故彼有，此生故彼生，如是无明缘行。'因此，因既非常住也非无，既非有作用也非无功能。
阿赖耶识具有一切有为法的种子，直至死亡都相续不断地生起。从无心位出定时，正是从阿赖耶识中生起转识，经中也说：'灭尽定的识不离身。'
入定时识不离身，除阿赖耶识外不可能是其他识。为什么呢？如果认为入灭尽定时的识是除阿赖耶识之外的其他识，那么根据经中所说的'三和合的了别、触以及俱生的受、想、思'，就必须承认想和受也都生起。
因此由于有想和受，就不成为想受灭尽定了。关于经中说'受缘爱'，并非一切受都是爱的缘，同样，也并非一切触都是想受的缘，认为这样就没有过失的想法是不对的。因为在其他经中特别指出'依无明相应触所生受而生爱'，而对触却从未作如此区分，这是不同的。
因此，从灭尽定、无想定以及无想天出定时，必须承认是从阿赖耶识中一切种子在任何时候都生起而产生的。
由于缘所缘缘而转为其他行相的缘故，应当了知除转识外另有阿赖耶识。最后说'故'字在这里也要配合运用。所缘缘是眼等五识及其对境色等五境，以及意识的一切法。
从色等行相到声等行相是其他行相。同样，从声等行相到色等行相，从黄色等行相到蓝色等行相都是其他行相。

།དེ་ལྟར་ཀུན་དུ་ཡང་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རྣམ་པ་གཞན་ དུ་འཇུག་པ་བདག་ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིའི་ཡིན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་སྟེ་དེ་ཡོད་པས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དོ།།དེ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པའི་རྒྱུས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་དམིགས་ པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དོ།།ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟུང་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ཡོད་པར་ཤེས་སོ། །འདིར་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དམིགས་པ་སོ་སོར་སྣང་བ་ཐ་དད་པས་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་ཀྱི་ དེ་མ་ཐག་པ་དང་།བདག་པོའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་མི་རུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ རྒྱུའི་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ།།གང་དག་གི་ས་བོན་རྣམས་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་སྤྱིའི་རྐྱེན་ཏེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་གཅིག་གི་ས་བོན་དུ་གཅིག་མི་རུང་ངོ་། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་། དམན་པ་དང་། འབྲིང་དང་། གྱ་ནོམ་པའི་ཁམས་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་བག་ཆགས་བསྒོ་བ་ཡང་མ་མཐོང་ལ། ། གཞན་གྱི་དུས་གཞན་ན་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་འབྲེལ་པ་མེད་པར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པ་ཉིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་འབྲུ་མར་རྣམས་ལ་བསྒོ་བར་མཐོང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དུས་མཚུངས་པ་དེ ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་དང་།འགག་པ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རང་དང་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ནུས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱེད་དོ། །དེའི་ནུས་པ་ནི་བག་ཆགས་ཞེས་བྱའོ། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དུས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་དེ་དག་ གིས་བསྒོས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཡང་དམིགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།།དེའི་ཕྱིར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ རྣམས་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་གཞན་ཡིན་པར་གྲུབ་པའོ།།ཆད་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །སེམས་ མེད་པའི་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་དང་།བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུན་ཆད་པ་ལས་ཡང་སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་དང་། བརྒྱལ་བ་ལས་སངས་པ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་མི་རུང་ངོ་། ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལྡང་བའི་སེམས་དང་འདྲ་བར་འདིར་ཡང་དཔྱད་པར་བྱའོ། །འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་། ལྡོག་པ་ཡོད་པས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཀུན་གཞི རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ཡིན་པར་ཤེས་སོ།།སྐད་ཅིག་ཀྱང་མི་གནས་པར་རིས་མཐུན་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུན་གྱི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་འབྱུང་བ་ནི་འཁོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་འཇུག་པ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའོ། །ལྡོག་པ་ནི་ཕུང་པོའི་ལྷག་ མ་དང་བཅས་པ་དང་།ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སོ།

如是应当广泛宣说。以另一种方式获得的转变是此识的，故彼识是转变，由彼存在故即是转变性。彼依所缘缘之因而转变，凡是依所缘缘而转变者即是依所缘缘而转变性。
由自性故者，即由执取转识而知有异于阿赖耶识。此中诸识由各别所缘显现差别而互异，非由等无间缘及增上缘差别。是故说依所缘缘而转变性故。
如是转变性不仅依所缘不可离，如是亦依因缘不可离。凡具诸种子者即是彼等之共缘，转识不能互为种子。由善、不善、无记，下、中、上界，世间、出世间，有漏、无漏诸识有次第故。
未见彼自熏习，亦非他时，亦非无关联。然见同时生灭之花等于油中熏习，是故从异熟识同时生灭者，诸转识于异熟识中造作能生自类果之功能。其功能名为习气。
由彼等转识所熏习之异熟识中，必须承许依所缘而生起善不善等转变之转识。是故成立异于转识之异熟识具一切有为法种子。
由间断而生起故，应知阿赖耶识异于诸转识。由无心睡眠、闷绝等转识间断，复从无心睡眠、闷绝醒起时，若无阿赖耶识则转识不应生起。如从灭尽定起心，此中亦应观察。
由轮回进退故者，由有轮回进退之因，故知阿赖耶识异于转识。刹那不住而同类相续不断之相续取蕴生起，名为轮回。其进即是于其他同类中结生。退即是有余依涅槃界及无余依涅槃界。

།དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁས་མི་ལེན་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བར་འཇུག་པར་མི་རུང་ངོ་། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁས་མི་ལེན་ན། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ།འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བར་བརྟག་གྲང་ན། དེའི་ཚེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཚེ་སྔ་མ་ལ་བསགས་པའི་འདུ་བྱེད་ ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ།ཚེ་སྔ་མ་ལ་བསགས་པའི་འདུ་བྱེད་ནི་འགགས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགགས་པ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་ནི་རྐྱེན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་འགགས་པ་རྐྱེན་དུ་མི་འདོད་ན་དེ་ལྟར་ན། ད་ལྟར་གྱི་ལས་ ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་མི་འགྲུབ་པ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་བསྒོས་པ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལས་འགྱུར་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་ནས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འགྲུབ་པའི་བག་ཆགས་ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ ཡོད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ལ། ལས་འགགས་པ་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ན། དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་གི་།མིང་དང་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཡོད། དེ་ལྟ་བས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་གང་ ཞེ་ན།ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་ལས་དུས་ཕྱི་མ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ལས་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཅི་ཡོད་ན། འདི་ལྟར་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། སྔ་མ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཕྱི་ མ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི།ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་གཞན་ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བར་མི་རུང་ངོ་། །འདུ་ བྱེད་རྣམས་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ་དེས་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་དང་།དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་འདི་ལ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་དག་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འདི་ཡང་སྦྱར་མ་ལེགས་པ་ཉིད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་བདག་ལ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། བདག་ལ་བྱེད་པ་འགལ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་མ་ཐེག་པ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་ཚེ་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བྱུང་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱུང་བ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་ཚེ་སྔར་འགགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ བསྒོས་པའི་སེམས་འབྱུང་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་མེད་པར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བར་འཇུག་པ་ཉིད་དང་འགལ་ལོ། །འཁོར་བ་ ལས་ལྡོག་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་མི་འཐད་དེ།འཁོར་བའི་རྒྱུ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གཙོ་བོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ན་ལས་ཀྱིས་ཡང་སྲིད་པ་འཕེན་ནུས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ།

如果不承认阿赖耶识，则由于没有所谓的'行缘识'，就不应该入轮回。如果不承认阿赖耶识，那么'行缘识'所说的是结生识，还是被诸行熏习的六识聚由行缘所生呢？此时，结生识并非由前世所积集的诸行缘所生，因为前世所积集的诸行已经灭去很久了。已灭的是不存在的，不存在的不能成为缘。如果不承认已灭可以作为缘，那么现在的业就不会产生异熟果，也就没有业果了。
但事实并非如此，因为由业所生的熏习仍然存在。由业所生的习气存在于相续心中，能产生特殊变化而成就异熟果。因此，既不是没有业果，也不是从已灭的业中生起异熟果。结生时是名色，不仅仅是识，那么为什么说只有识是由行缘所生，而名色不是呢？这有什么道理？因此应该说'行缘名色'，而不是'行缘识'。
如果问：什么是'识缘名色'？是指结生刹那之后的时间。那么这与结生的名色有什么本质区别呢？就是说，后者是由识缘所生，而前者是由行缘所生，后者则不是。因此应成为行缘名色，何必再设想结生识的其他支分？所以结生识不应该是由行缘所生。
诸行是由无明缘所生，被其所熏习的识是由行缘所生，由此缘所生的结生即是名色，这种说法是没有过失的。六识聚被诸行所熏习即是'行缘识'这种说法也是不恰当的。为什么呢？因为识不能在自身上产生异熟习气和等流习气，因为自身作用相违故。也不能在未来相续上，因为那时还未生起故。未生起即是不存在故。也不能在已生起的相续上，因为那时已经灭去故。
在无心睡眠等时候，由于不可能有被诸行所熏习的心生起，就不会有识缘名色。没有这个就也不会有六处，乃至老死也不会有。因此就与轮回流转相违背。如果没有阿赖耶识，轮回还灭也不合理，因为轮回的因是业和烦恼。在这两者中烦恼是主要的，因为由烦恼的力量，业才能引生后有，否则就不能。

།དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ལས་ཡང་སྲིད་པ་མི་འཕེན་ཏེ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སྲིད་པ་འཕངས་པའི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་ན་ཡང་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁམས་ གསུམ་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་པ་འཕངས་པའི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་བྱེད་མི་ནུས་སོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་མི་འགྲུབ་བོ། །དེ་ལྟར་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་ རྩ་བ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྤངས་ན་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་དེ་དག་སྤང་དུ་མི་རུང་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པའམ། ས་བོན་གྱི་ཚེ་སྤང་གྲང་ན། དེ་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྤང་ངོ་ཞེ་ན་ནི། དེ་མི་འདོད་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཚེ་དེ་དག་སྤོང་བའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བོན་གྱི་ཚེ་ཡང་སྤང་དུ་མི་རུང་སྟེ། གང་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་གནས་པ་དེ་གཉེན་པོས་སྤོང་ན། དེའི་ཚེ་ནི་གཉེན་པོ་ལས་ཅི་ཡང་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྟེ་གཉེན་པོའི་སེམས་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི ས་བོན་དང་འདྲེས་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་འདྲེས་པ་ཉིད་པས་གཉེན་པོར་མི་རུང་སྟེ།ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མ་སྤངས་པ་རྣམས་ནི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་མི་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་ འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ས་བོན་གསོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་ཁས་བླངས་སོ།།རྒྱུན་འགྱུར་བའི་བྱེ་བྲག་གི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྒོས་པ་འཇུག་པ་རྙེད་ནས། ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་འབྱུང་སྟེ།དེ་དག་གི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ལམ་གྱིས་སེལ་ཏོ། །དེ་བསལ་ནས་གནས་དེ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་མི་འབྱུང་བས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ ཐོབ་བོ།།སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་སྐྱེ་བ་ནི་འགགས་ལ། དེ་ལས་གཞན་པའི་སྐྱེ་བ་དང་ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱོར་བ་ནི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཏེ། ལས་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ན་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པར་རུང་གི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གདོན་མི་ཟ་བར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཉིད་དོ། །ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐ་མར་གང་བསྟན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཇུག་པའི རྒྱུའོ།།དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་པོ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཙམ་ལ་བྱེད་པར་བསྟན་ཏོ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཉིད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ཉིད་ དོ།།གཞི་ནི་གནས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ཡང་ན་འདིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་སྦྱོར་ཞིང་ཉེ་བར་འབྲེལ་བའམ། དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་སྦྱོར་ཞིང་ཉེ་བར་འབྲེལ་བས་ཀུན་གཞིའོ། །ལུས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་ཉིད་དང་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལུས་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ།།དེར་ལུས་སྦྱོར་ཏེ། དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྱུང་བས་ཀུན་གཞི་ཉིད་དོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཀུན་གཞི་ཉིད་དོ།

因此，见真谛者的业不会再投生，因为已无见所断烦恼。同样，即使有投生之业，若无烦恼也不会产生投生，如同已离三界贪欲者的投生之业，因无烦恼故不能产生投生。因此他们不会再现前投生。如是，因为烦恼是主要的，所以烦恼是轮回的根本，因此断除烦恼则能从轮回中解脱，若非如此则不能解脱。
若无阿赖耶识则不能断除烦恼。若说要断除现行烦恼或种子烦恼，如果说要断除现行烦恼，这是不合理的，因为那时没有断除烦恼的道。种子位时也不能断除，因为若对治力要断除烦恼种子所依，那时未承许任何对治。若对治心与烦恼种子相混，则因与烦恼种子相混而不能成为对治，未断烦恼种子者不可能从轮回中解脱。
因此必须承许在阿赖耶识中，其他诸识及与之俱生的烦恼和随烦恼为滋养自种而熏习习气。随相续转变的差别力而熏习得以生起，复从彼生起烦恼和随烦恼，彼等种子住于阿赖耶识中，与之俱生的烦恼对治道能除遣。除遣后从彼处烦恼不复生起，故得有余涅槃界。
先前业所引之生已灭，不再结生其他生，是无余涅槃界。即使有业，若断烦恼则因无俱有因故不能现前投生。如是若有阿赖耶识则能入轮回及还灭，若非如此则不能，故必须承许阿赖耶识。
若问为何称为阿赖耶识？此阿赖耶识是一切种子之所依。'故'字应遍一切处配合。阿赖耶识的体性即是阿赖耶识自身。这是阿赖耶识名称的由来。
其中，因能了别故名为识，为显示离此之外无能了别者，故说唯是事。一切种子所依性即是一切杂染法种子之所依性。所依是处所的异名。或者此中一切法以果体相应系属，或彼以因体对一切法相应系属故名为阿赖耶。
关于身体的所依性和因性，其中身是名色。彼处系属身，由其力而生起故为所依性。其体性即是所依性。

།ལུས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་དེའི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་གསོས་པས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུས་ ཀྱི་གཞི་ཉིད་དང་།ལུས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཁས་བླང་བར་བྱའོ་གཞན་ནས་དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་སྟེ། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་གྱི་གཞི་དང་། རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ཏུ་དམིགས་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་ ཏུ་ང་རྒྱལ་ལོ།།བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལ་ཡུལ་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་སྦྱོར་བས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་གཞིའོ། །ཡང་ན་དེ་དག་ཏུ་ང་རྒྱལ་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་སྦྱོར་བས་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ལུས་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡང་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ།།ལུས་ནི་འདིར་དབང་བོ་དང་བཅས་པའི་ཁོག་པའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁོག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ལུས་དང་འབྲེལ་བར་འཇུག་པས་ལུས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ལ་གནས་པའོ། །དེའི་དངོས་ པོ་ནི་ལུས་ལ་གནས་པ་ཉིད་དེ།ལུས་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཟུང་ནས་འདི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལེན་པའི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར་ལུས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་རྒྱུ་སྨོས་སོ། །འདིས་ལུས་ལེན་བས་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཀྱིས་ལུས་ལེན་གྱི་བདག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རབ་ཏུ་གྲུབ་བོ། །དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ ལས་འབྱུང་བ་སྟེ།ཁུ་བ་དང་ཁྲག་གི་ནང་དུ་བརྒྱལ་བའི་དུས་ན་སྲིད་པ་ལེན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཤི་བ་ལ་ཐུག་གི་བར་ལུས་ལེན་པར་བྱེད་པར་འདོད་ཀྱི། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། དེའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་དེའི་ འོག་ཏུ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྐྱེན་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་ལུང་མ་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པར་ སྨིན་པ་ལ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་ཆད་ནས་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་རྟག་པ་གཅིག་ཏུ་ལུང་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་མ་མཐོང་ངོ་། །ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་དག་ནི་གནས་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་།རྒྱུན་ཆད་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གནས་ཐམས་ཅད་ལེན་པར་མི་རུང་སྟེ། འདི་ལྟར་གནས་གང་དང་གང་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་འབྱུང་བ་དེས་དེ་ཉིད་ཟིན་པར་འགྱུར་གྱི། ལྷག་མ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟིན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུན་ཆད་ནས་ཡང་དང་ཡང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གནས་དེ་ཡང་དང་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དུས་ནས་ལུས་བཟུང་ནས་ ཤི་བ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ལུས་མཐའ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་བས་དེ་ཉིད་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནས་ཤི་བ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ལུས་འཛིན་པས་ན་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དངོས་སུ་ན་ཡིད་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀུན་ གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྟག་པར་བདག་ཏུ་དམིགས་ཏེ།བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ཆགས་པར་དམིགས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་རྟག་པར་རློམ་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ཡོད་དོ། །དངོས་སུ་ན་དེ་ཡིད་ཅེས་ བྱའོ།

身体的因是由于其种子完全成熟而结生相续，为了成就身体的缘故。由于是身体的所依和身体的因，应当承许阿赖耶识。在其他处也如是说：'由于是我慢的所依和因的缘故。'
缘阿赖耶识而起我慢，即是我慢。我慢是以此为所缘事而相应，故阿赖耶识是我慢的所依。或者，由于与我慢为因而相应，故称为阿赖耶。其余如前所说。
'由于住于身体'中的'由于'是总摄义。此处的身体是指具有诸根的身躯。阿赖耶识遍及一切身躯。因此，由于与身体相关而运行，故住于身体中，称为住于身体。其体性即是住于身体性，由于住于身体的缘故，应当了知此即是阿赖耶识。
它不仅仅称为阿赖耶识，也是执取识。为什么称它为执取识呢？为此说明原因：'由于执取身体的缘故。'由于它执取身体，故称为执取识。由此证成是心执取身体，而非由我执取。
它也是从前行为的因中产生，在精血中昏迷时结生，从那时直至死亡一直执取身体。并非眼等诸识及其所生的意识能执取，因为它们是在此之后以眼等为缘而生起的缘故。
其中意识并非从其他行为因中产生，因为它们是善或不善的缘故。从行为因所生的是异熟，故唯是无记。在异熟中，也不像眼等那样间断后又结生。
除了阿赖耶识之外，未见其他异熟识是恒常的、唯一无记性的。
再者，六识聚由于从各别处所生起且间断而生，故不能执取一切处所。如是，从某处所生起的某识能执取彼处，其余则因离识而不能执取。如是，由于眼等诸识间断而反复生起，故有反复执取彼处的过失。
因此，唯阿赖耶识从结生时执持身体直至死亡，依止于整个身体而生起，由于从结生直至死亡执持身体，故称为执取识。
所谓'意缘于阿赖耶识'，是说染污意经常缘阿赖耶识为我，因为与我痴、见、慢、爱相应的缘故。它也因为是恒常执著的自性而存在。实际上它称为意。

།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་དག་འགགས་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡིད་ཅེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡིན་གྱི་ངར་སེམས་པའི་རྣ་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དངོས་སུ་ན་ དེ་ནི་ཡིད་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་དང་། བདག་ལ་ཆགས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་བཞི་དང་། རྟག་པར་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། དེ་ལ་བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ནི་གཏི་མུག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་གྱི། བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདག་ལ་ཆགས་པའི་བར་དག་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སོགས་པ་ནི་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་དག་དང་ཡང་རབ་ཏུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །དེ་ཡང་མ་གྲགས་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ན་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་དམིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རིགས་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རིགས་ཡིན་གྱི། དགེ་བའམ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་ པ་བཞི་དང་།རྟག་ཏུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུན་ཆགས་པར་འཇུག་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རྗེས་སུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྤྱིར་བཏང་བ་འདིའི་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་རྩོམ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་དང་། འགོག་པའི་ སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་མ་གཏོགས་སོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་དུས་ནི་མི་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ཡང་མི་འབྱུང་སྟེ། དོན་དམ་པ་ཤེས་པ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་ བ་དང་ཤིན་ཏུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་པའི་དུས་ན་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཡང་མི་འབྱུང་སྟེ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བས་འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཆེས་ཞེ་བའི་ཕྱིར།དེ་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་དང་། དམིགས་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། འབྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་ཡིད་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྤུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སྤུངས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ།།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གཟུགས་སྤུངས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་སྤུངས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་མདོ་ལས་དུས་དང་། རྒྱུ་དང་། རྣམ་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ཡུལ་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོར་བསྟན་ཏེ། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་འདས་པའམ་མ་འོངས་པའམ་ད་ལྟར་བྱུང་པའམ། ནང་གིའམ་ཕྱིའིའམ། རགས་པའམ། ཕྲ་བའམ། ངན་པའམ། གྱ་ནོམ་པའམ། ཐག་ཉེ་བ་གང་ཡིན་པའམ། རྒྱང་རིང་བ་གང་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱེ བྲག་གིས་དུས་ཐ་དད་པའོ།།ནང་ངམ་ཕྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ཐ་དད་པས་སོ། །འདི་ལྟར་ནང་གི་རྣམས་ནི་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་དག་གོ། །ཕྱིའི་རྣམས་ནི་དེ་ལས་གཞན་པ་དག་གོ། །རགས་པའམ། ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ་ཉིད་ནི་ལྟོས་བ་ཅན་ནོ། །ཡང་ན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རགས་པའོ། །ཐོགས་པ་མེད་པ་ནི་ཕྲ་བའོ། །ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་དབང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ཏེ། བྱུང་བ་དག་ནི་རགས་པའོ། །ཡིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་བ་དག་ནི་ཕྲ བའོ།།ངན་པའམ་གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་ངན་པས་ཟིན་པ་དག་ནི་ངན་པ་རྣམས་སོ།

眼等六识聚灭无间的识称为意，这是为了成立第六意识的处所，而不是为了我慢的缘故。因此实际上它并非意本身。它与我执愚痴、我见、我慢、我爱这四种烦恼恒时相应。其中我执愚痴不仅仅是与愚痴相应，而是与我执愚痴相应。同样也应当说明直至我爱等。等字表示与触、作意等五遍行法也完全相应。
由于它不为人所知，且与诸心所相应，为了区分它的自性，故说'识'。所谓'同类'是指烦恼性，而非善或无记，因为恒时与我执愚痴等四烦恼相应。'相续而转'即是不间断相续的意思。
对此总说有特殊例外：除阿罗汉、圣道和灭尽定的时候。阿罗汉由于已断三界烦恼法，故阿罗汉位时不生起。圣道位时也不生起，因为胜义智与我见的生起极不相应。此后从阿赖耶识中生起，因为有学位时尚未断除。灭尽定时也不生起，因为灭尽定较无想定更为寂静，应知彼时完全不生起。
此处应知已说明了意的词义、所缘、相应和生起时间。若问为何称为蕴，答曰：因为是积聚。积聚即是归属于蕴的数目中。这是说，色之积聚即是色蕴，如是乃至识之积聚即是识蕴。
如是经中由于总摄时间、因缘、行相、趣处、境界差别的色等，故说色等为蕴。即'所有色，若过去、若未来、若现在，若内、若外，若粗、若细，若劣、若胜，若远、若近，总略为一，说名色蕴。如是乃至识蕴'。过去、未来、现在的差别是时间差别。
内或外是因缘差别。即内是属于自相续者，外是除此之外者。粗或细是行相差别。其中色的粗细是相对的。或者说有对碍的是粗，无对碍的是细。受、想、行、识依五根而生者是粗，依意根而生者是细。劣或胜是趣处差别，即为劣趣所摄者是劣。

།འགྲོ་བ་གྱ་ནོམ་པས་ཟིན་པ་དག་ནི་གྱ་ནོམ་པ་རྣམས་སོ། །ཐག་ཉེ་བ་གང་ཡིན་པའམ། རྒྱང་རིང་པོ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་རྣམས་སོ།།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གནས་ཀྱི་དབང་གིས་ཉེ་བ་དང་རིང་བའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །མདོར་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་དང་།རྒྱུ་དང་། རྣམ་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ཡུལ་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ་སོར་མདོར་བསྡུས་པ་ནི་མདོར་བསྡུས་པའོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་མདོར་བསྡུས་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་དག་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་སྤུངས་པའི་དོན་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ནི་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་ཏོ།།ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་དང་། ཕུང་པོའི་དོན་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། བམ་པོ་བཞི་པ་སྟེ་ཐ་མའོ། །འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་ལ། འདུས་བྱས་ དང་།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་སུ་བསྡུས་པར་བསྟན་པ་དེ་ལ་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བརྗོད་དགོས་པས་དུ་ཞིག་གང་དང་གང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ནི་ཅི་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ ཞེ་ན།མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་ པའི་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་རྒྱུར་བྱས་པ་སྟེ། ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ཡང་ཡུལ་ ཏེ།གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དང་བའོ། །གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སྔར་ནི་མིག་གི་ཡུལ་ནི། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ གཟུགས་སོ།།རྣ་བའི་ཡུལ་ནི་སྒྲ་སྟེ། ཟིན་པ་དང་། མ་ཟིན་པ་དང་། གཉི་གའི་སྟེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་དང་། གང་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་བཤད་པ་སྟེ། དེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་བཅས་པ་ནི་རེག་ བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།།དེ་ཡང་འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡོད་དོ།།སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་ལ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་ བྱས་བཞིའོ།།དེ་ལ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་མ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་འདོད་ནས། འདུས་མ་བྱས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ། །གང་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་རག་ལས་པ་མ་ཡིན་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ནམ་མཁའ་དང་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དོ།

被殊胜众生所摄的是殊胜者们。所谓近处或远处，是由地域差别而有不同的。感受等是由所依而有近远。所谓色等，即是色、受、想、行、识等。所谓是为了简略，即是时间、因、相、众生、地域差别的色、受、想、行、识等分别简略，这就是简略。其体性即是简略性。由于它们简略的缘故，经中说蕴义，即应知是蕴的意义，如是过去等色等一切，总摄为一，称为色蕴数，乃至识亦如是宣说。五蕴及蕴义已说完毕。
五蕴分别解说品第四分最后。一切有为法为五蕴所摄，一切有为法和无为法为处界所摄。在说了蕴之后，应当说处，有几种处，处的意义是什么？因此说'十二处'。它们是什么呢？眼处、色处等，乃至意处、法处。眼等如前所说，即如色蕴分别中说明眼等自性那样，此处也应说明自性。
其中眼根是以四大种为因，境是显色净色，如是声、香、味、触也是境，依次类推。耳等也是色性净色。色、声、香、味处也如前所说。前面说过，眼的境是颜色、形状和表色。耳的境是声，即执受、非执受及二者俱的，是从大种因所生。大种及触处一分所说，即大种及柔软性等是触处。
意处即是识蕴。识蕴有八识：六转识、阿赖耶识和染污意。在处的建立中，识蕴即称为意处。法处有八种：受、想、行蕴、无表色及四无为法。其中受、想、行蕴和无表色在蕴分别中已说。无为法未说，因此为了分别它们而问：什么是无为法？不依因缘的自性体即是无为，即虚空、非择灭、择灭和真如。

།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟོན་ཏེ། ནམ་མཁའ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ནམ་མཁའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདྲི་བའོ།།གང་གཟུགས་ཀྱི་གོ་འབྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་བཤད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཕྱོགས་གང་དུ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལ་ཐོགས་ པར་མི་བྱེད་པ་ནི་གོ་འབྱེད་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་སྐབས་འབྱེད་པ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་མཁའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འདོད་ནས། སོ་སོར་བརྟགས་པ་ མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ།།བརྟགས་པ་དང་། གཞལ་བ་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །སོ་སོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིར་བསྙག་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་ རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །སོ་སོར་མ་བརྟགས་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། རྐྱེན་མ་ཚང་བའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་རྐྱེན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་གཏན་ དུ་མི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།གང་འགོག་པ་ལ་འབྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདྲི་བའི་ལན་ནོ། །འགོག་པ་ཞེས་བྱས་ན་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ དང་།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། མི་རྟག་པའི་འགོག་པ་རྣམས་ལ་ཡང་སྙེགས་པས་འདིར་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་འབྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འབྲལ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་ཡོད་ན་དེ་དག་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་ཕྲད་པར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།དེའི་གཉེན་པོས་རང་གི་གནས་ནས་དེ་དག་གི་ས་བོན་བཏོན་བཞིན་གཏན་མི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་འགོག་པའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ས་བོན་བཏོན་ལ་བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་ཡང་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་མ་འོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ གཏན་མི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ནི་རིས་གཞན་དང་འབྲེལ་བའི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་བཞིན་དུ་གཏན་མི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པས། དེ་ཡང་ སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། དེ་ནི་གང་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་མེད་པར་ཕུང་པོ་རྣམས་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལ་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕུང་པོའི་ས་བོན་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་ པོ་མེད་པར་མི་ཐོབ་པས་སོ་སོ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ཉིད་དེ།འདི་ནི་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ནི་འདིར་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་དུ་བཞེད་དོ། །གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གཏན་དུ་སྨོས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འགོག་པ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ་གཏན་དུ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

宣说无为的分类。'何为虚空'这一问题是为了理解虚空的自性而提出的。'能开辟色法空间'是对其自性的解释。同样地，应当分别解说非择灭等。在任何方向都不阻碍有碍的色法，这就是开辟空间。因此，为物质性事物开辟空间的称为虚空。
为了说明虚空之后所要阐述的内容，在解释虚空之后，为了理解非择灭的自性而问：'何为非择灭'。观察、衡量、分别、智慧这些是同义词。'各别'的含义是普遍寻求的意思，如此，对苦等圣谛进行各别观察即是择，是智慧的差别，这就是其词义，将如是宣说。不各别观察即是非择，这又是什么呢？是缘不具足。这将如是宣说：由于缘不具足，未来诸法永不生起，这就是非择灭。
'于灭而非离'等是对问题的回答。若仅说'灭'，则如同非择灭一样，也会涉及择灭、定灭、生灭和无常灭，因此这里为了区分择灭而说'非离'。'非离'是指，因为有种子时法尔会生起的缘故，可以安立与未来诸法相遇，由其对治从自处拔除彼等种子而永不生起，这就是灭。
这将如是宣说：拔除种子后，即使未加思维，由于缘不具足，未来诸法永不生起，这就是非择灭。若问：阿罗汉虽有其他界系的善法和无记蕴的种子，但获得永不生起，这也应成为非择灭吧？
为此说：'彼是无烦恼对治而诸蕴永不生起'。这是说，此中虽有善法和无记蕴的种子，但若无烦恼对治则不能获得，故是择灭，这不是非择灭。如是，有余依和无余依涅槃界即是择灭，这是所要宣说的。此处所说的烦恼对治是指无漏道。
所说'永不生起'中的'永'字，是为了与生灭和定灭作区分。那些是不生起但非永久的，因为心和心所法仍会生起的缘故。

།མི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་འགོག་པ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་འགོག་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཡོད་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ནི་ད་ལྟར་མེད་པས་མ་འོངས་པ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། དཔེར་ན་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡེངས་ པ་ཡུལ་གཞན་དང་།གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དམིགས་པ་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པ་ལ་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མེད་ཅིང་། འདས་པ་རྣམས་ལ་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པར་འགྱུར་རོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འགོག་ པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་སྟེ།ཚིག་བར་མ་མ་སྨོས་སོ། །གང་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགོག་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས། དེ་ནི་འབྲེལ་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་འགོག་པ་ལྷག་མ་བཞི་པོ་ལས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་འབྲལ་བའི་བདག་ཉིད་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲལ་བ་ཉིད་དཔྱོད་པ་སྟེ། ལུས་འདི་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མ་ལུས་པ་དང་། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་གང་དང་གང་གི་གཉེན་པོ་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་གང་དང་ གང་ཡིན་པའི་ལམ་དེ་འབྱུང་ན་ལུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དེ་ནི་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱི་མ་ལུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཞན་འབྱུང་བ་དང་།མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཕྱི་མ་ལུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཞན་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ ཉེ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།འོན་ཀྱང་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ལྡོག་པ་བདག་ཉིད་ཁོ་ནའི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བྱུང་བ་དང་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ནི་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པའི་སྐད་ཅིག་གཞན་འབྱུང་བ་ དང་མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་དང་།ཅིག་ཤོས་དང་མཐུན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུ་ཆུང་ངུའི་བར་གྱི་གཉེན་པོ་བྱུང་ན་ལུས་དེ་ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ ས་བོན་མ་ལུས་པར་ལྡོག་པའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནའི་སྐད་ཅིག་གཞན་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་གང་དང་གང་གི་ལུས་མི་འབྱུང་བས་ས་བོན་བཏོན་པར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བར་འབྱུང་ སྟེ།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དེ་ནི་འབྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པའི་འོག་ཏུ་དེ་བཞིན་ཉིད་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འདོད་ནས། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་འདྲིའོ། །གང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ ཉིད་དང་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་དེའི་བཤད་པ་སྟེ།གཞན་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་བདག་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་མཐར་ཐུག་པའོ།།ཆོས་ཉིད་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཆོས་ནི་རང་བཞིན་གང་གིས་ ཤེས་པ་དང་།བརྗོད་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བ་དེ་དེ་དག་གི་བདག་སྟེ། དེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་དེ་དང་བྲལ་བ་ནི་བདག་མེད་པའོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ།

所谓'不生'是从无常性的灭中分别出来的。无常性的灭是如此存在，而不生是现在不存在故是未来。譬如在一个色相中，眼识散乱于其他境，以及其他已过去的色相，这些都不能产生缘于该所缘的五识聚，因为现在的相没有等无间缘，过去的相没有所缘缘。因此，对于这些成为非择灭。
关于'何为择灭'，择即是择察，是无间道的殊胜智慧的异名。由择察所获得的灭即是择灭，中间词未说。若说'何为灭'则会成为一切灭，因此说'即是离系'。如是从其余四种灭中分别出来，因为它们不是离系的本性。
'这是由烦恼对治而永不生起蕴'，这是对离系的观察。此身与三界烦恼的一切种子相续而生。其中，任何对治道的刹那生起时，身的那个刹那成为与所断烦恼种子相应的后续身刹那生起的违缘，不能生起其他后续身刹那，因为成为其生起的违缘现前的缘故。
然而，它唯独成为所断烦恼种子还灭自体的因，因为有与其生起相顺的缘故。那个道的刹那即成为与所断烦恼种子相应的其他刹那生起的违缘，应说与另一个相顺。如是，当修所断有顶烦恼极微细的对治生起时，彼身唯成为三界烦恼见修所断一切种子还灭自体的其他刹那之因。
如是，由于任何烦恼的身不生起而种子被拔除的那些烦恼相应诸法，也由烦恼对治而永不生起，此择灭即名为离系。在择灭之后显示真如，因此在解说彼之后欲令通达真如，故问'何为真如'。
'即是诸法的法性与法无我性'，这是对它的解释，因为是不异义故为真如。'诸法'即是色、受、想、行、识。诸法的实性即是法性，是如实的本性与真实的究竟。
法性即是诸法的无常性等果也存在于诸法中，因此说'法无我性'。法即是由何自性成为认知与言说二者的对境，那即是它们的我，因为非彼自性故，离彼我即是无我。其实性即是无我性。这即是诸事物空离分别的自性。

།འདི་ལ་དཔྱད་ ན་བརྗོད་པ་མང་དུ་འབྱུང་སྟེ།དེ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་ཀྱང་ཆོག་གི་སྐབས་ཉིད་བརྩམ་མོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་དེས་སྤྱིའི་དོན་རྒྱུར་ བྱས་ནས་འཇུག་གོ།།དེ་ཡང་མི་ཤེས་པས་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེས་འདྲིའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འབྱུང་བས་བདག་ཉིད་ཐོབ་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ནི་རྒྱུ་སྟེ། བྱེད་རྒྱུ་ དང་རྒྱུ་མཚན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོའོ།།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན་ངེས་པའི་ཚིག་གིས་མངོན་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་མཆེད་པར་བྱེད་ཅིང་རྒྱས་ པར་བྱེད་པས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ།བདག་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་རྒྱུན་དུ་འཇོག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བར་དག་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འོག་ཏུ་ཁམས་རྣམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་རང་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།མིག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྨོས་སོ། །འདིར་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་མིག་དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་ལྔ་པོ་དག་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་པ་ལྔ་ཡང་དེ་དག་གི་ཡུལ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཡང་དབང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཉིད་མིག་ལ་ སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་ཀྱང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་དེ་དག་ཉིད་མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་ བར་དུ་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་ མ་བྱས་པ་ཞི་གང་ཡིན་པ་ཉིད་དོ།།སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཡང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་ཀྱི་ཁམས་མ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ན། སེམས་ ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་ཡིད་ལ་བརྟེན་ཏེའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་།སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་རྣམས་ནི་དམིགས་པའོ། །རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཁམས་སོ།

对此若加以分析会产生很多论述，但为避免过于冗长，仅就此处开始讨论。
若问为何称为处？处的词义虽然用于眼等各自本性互异的诸法上，但无差别地运用，因此以其共同义为因而运用于彼等。
由于不知此义，故问为何称为处？因为是识生之门。所谓生即是产生，诸识产生而获得自性。识生之门即是因，作因与因缘是识生之门。
此即表示：诸处是识生起之因。
如何证明此义？由词源学可以证明：因为能使心与心所法生起、增长，故称为处，意即获得自性、相续安立之义。
其中眼与色是眼识及其相应法生起之门。如是乃至意与法也是意识及其相应法生起之门。
在处之后当分别界的分类与自性。因此为显示分类而说'十八界'。
为显示彼等各自的自性，故说'眼界、色界、眼识界'乃至'意界、法界、意识界'。
此中色蕴的分类即是眼、耳、鼻、舌、身五根，以及色、声、香、味、触五境，说明它们是彼等的境。
在处的建立中，即说明那五根即是眼等处，色等境即是色等处。
在界的建立中，也说明它们即是从眼界乃至身界，从色界乃至触界。因此说'眼等界与色等界如诸处'。
法界即是法处，也就是受等三蕴、无表色以及无为寂灭。
在处的建立中，识蕴即是意处。同样在界的建立中，意处并非即是界，在意处的界建立中有七心界。
因此说'六识界'等。
'依止眼等'即是依止眼、耳、鼻、舌、身、意。
'缘色等'即是以色、声、香、味、触、法为所缘。
'了别'即是识。
其中依止眼并缘色者即是眼识，即眼识界。

།དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ལ་བརྟེན་ཅིང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་ནི་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ ཏེ།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་གུད་ན་མེད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་འགགས་མ་ཐོག་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡིད་ཀྱི་ ཁམས་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དག་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདུས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅུ་བདུན་ནམ་བཅུ་གཉིས་སུ་མི་འགྱུར་རམ། མི་འགྱུར་ཏེ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པའི་གནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྫས་བཅུ་གཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ལྔ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ དང་།ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཁམས་བཅུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ།།གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལས་གཞན་ཕུང་པོ་གསུམ་གང་ཡིན་པ་དག་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་ གཅིག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དག་འདུས་མ་བྱས་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་དང་། བཅས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱེ་མཆེད་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །བྱེད་པ་མེད་ལ་ རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་སོ།།སྐད་ཅིག་རྣམས་ལ་ནི་བྱེད་པ་མེད་པར་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་སྔར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །ཆོས་གང་དག་ཕུང་པོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དང་། ཁམས་ཉིད་དུ་ཡང་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར། ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ ཅེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ།།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་དགོས་པ་དང་བཅས་པའོ། །འདིར་ནི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་རྣམ་པ་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་ཡང་དང་ཡང་བཤད་ པའི་དགོས་པ་ཡང་མི་ཤེས་ནས།ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ཅེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོས་པ་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་གསུམ་དང་། གང་གི་གཉེན་པོར་བཤད་པ་ཡང་མི་ཤེས་ པས་དེའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་གཅིག་པུར་འཛིན་པ་དང་། ཟ་བར་འཛིན་པ་དང་། བྱེད་པར་འཛིན་པའོ། །དེ་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཕུང་པོ་བཤད་པ་ནི་གཅིག་པུར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོའོ། །སྐྱེ་མཆེད་ བཤད་པ་ནི་ཟ་བར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོའོ།།ཁམས་བཤད་པ་ནི་བྱེད་པར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོའོ། །བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཐོས་པ་དང་། སྣོམ་པ་དང་། རོ་མྱོང་བ་དང་། རེག་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་དེ་ཉིད་སེམས་པར་བྱེད་པ་དང་། འདུ་ ཤེས་སུ་བྱེད་པ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པའོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་འཛིན་ཏོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ལ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གུད་ན་གཅིག་པུར་རྣམ་པར་གནས་པའི་ངོ་བོ་གང་ཡང་མེད་དེ། རང་གི་ངོ་བོ་དང་། འབྲས་བུ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་ལས་གུད་ན་ལྟ་བ་པོ་ གཞན་མེད་དེ།མིག་ཉིད་མཐོང་བའོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དང་གནས་ཡིན་པས་ལྟ་བ་པོ་ཞེས་གདགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ།

同样地，依靠耳朵、鼻子、舌头、身体和意识，对声音、气味、味道、触觉和法的次第所缘，是耳识界、鼻识界、舌识界、身识界和意识界。意界不离六识，即这六识刚灭的刹那称为意界。如此，意界和六识界相互包含，是否应成十七界或十二界？不会的，为了显示第六识的所依，故安立为十八界。
'如此'是指上述所说的方式。'所谓色蕴'中，十一种实法是色蕴所摄，其中眼等五根和色等五境在处的安立中为十处，在界的安立中为十界，以及法处的一分和法界的一分称为无表色。所谓识蕴即是意处和七心界，即从眼识界乃至意界。
除色蕴和识蕴之外的其他三蕴，即受蕴、想蕴和行蕴。色蕴的一分称为无表色，这些连同无为虚空等，即是法处和法界。
若问'为何称为界'，应如处一样广说。因为无作者而持自相故称为界。如前所说，刹那中无作者是不可能的。凡是宣说为蕴的诸法，也解释为处和界，因此问'为何解说蕴等'。
诸佛世尊所说的一切都是为了利益有情，是烦恼的对治，故具有必要性。在此不知这些法以不同方式反复宣说的必要性，故问'为何解说蕴等'，是为了说明其必要性。因此说'为对治三种我执'。
其中不知三种我执及其对治所说，故说'次第如下'。三种我执是：执为单一、执为受者、执为作者。其中'次第'是指：宣说蕴是对治执为单一的我执，宣说处是对治执为受者的我执，宣说界是对治执为作者的我执。
一切执我者都认为：能见者即是能闻、能嗅、能尝、能触者，也即是能思维、能起想、能了别者。
有情身中除五蕴外别无独一实体存在，因为不可得其自性和果故。除眼根外别无见者，眼根本身即是见者，因为是识的不共因及所依，故假立为见者。同样也应对耳等分别而说。

།དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ མྱོང་བར་བྱེད།འདུ་ཤེས་ཉིད་མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་འདུ་ཤེས་སུ་བྱེད་ཀྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ནི་ཕུང་པོའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དངོས་པོ་དུ་མའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། འདི་ལ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གུད་ན་གཅིག་པུ་མེད་དེ། ཕུང་པོ་བསྟན་པས་གཅིག་པུ་འཛིན་པ་ལྡོག་པ་ན་དེ་ལ་གཅིག་པུར་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ལྡོག་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གཅིག་པུར་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཉེན པོར་ཕུང་པོ་བཤད་དོ།།གཅིག་པུར་འཛིན་པ་ནི་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་ནས་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་དོ། །ཟ་བར་འཛིན་པ་ནི་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་ཅི་ལྟར་ན་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བས་ རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་།གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ལ་གང་སྤྱོད་པ་དེ་བདག་གོ་ཞེས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་འདིའི་གཉེན་པོར་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་དོ། །ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ དམིགས་པ་སྟེ།དེ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་སྤྱོད་དོ། །དམིགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་དེ་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་ཀྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་། ཡུལ་རྣམས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལས་གུད་ན་གཞན་གང་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལྟར་ན་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པ་ནི་ཟ་བར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །བྱེད་པར་འཛིན་པ་ནི་ ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་འབྲེལ་བ་དང་།སྤྲུགས་བསིགས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་སྟེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་འདིའི་གཉེན་པོར་ཁམས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་བྱེད་པ་མེད་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་ འབྲས་བུ་ཡང་འབྱུང་བར་བྱེད་ཅིང་འབྲས་བུ་ཡང་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་ནས་ཡོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་མ་གཏོགས་པར་བྱེད་པ་གཞན་མེད་པར་སྔར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །བྱེད་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་པོ་ག་ལ་ཡོད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བྱེད་པར་འཛིན་པའི་གཉེན་ པོར་ཁམས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་ཆོས་གང་དག་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཉིད་དུ་ཆོས་གང་དག་བསྟན་པ་དེ་དག་ལ་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་བསམ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གཟུགས་དང་སེམས་ གཉིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལྷག་པར་བསྟན་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཁམས་ག་ལས་བརྩམས་ཏེ།བསམ་པར་བྱ་བའི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ གཟུགས་ཅན་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།།གཟུགས་སུ་ཡོད་པས་གཟུགས་ཏེ། འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་གཟུགས་ཅན་ནོ། །ཡང་ན་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་གཟུགས་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་གཟུགས་ཅན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་ པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཐལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ།མིག་ལ་སོགས་པ་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་དེ་དག་གི་གཞི་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་ཁམས་བཅུ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་བར་དང་། གཟུགས་ ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གཟུགས་སུ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གཟུགས་ཅན་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་གཟུགས་མེད་པ་དང་། གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་མེད་པ་དང་། གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

同样地，感受是以体验为本质，所以能感受。想蕴本身是以执取相为本质，所以能产生想，而非其他。如是一切都应当这样说。因此，众生的身体是以蕴为本质，所以是多种事物的本质。
在此，除五蕴之外别无单一实体。通过宣说蕴而遮除单一执著时，以单一执著为前提的我执也随之遮除。因此，为对治以单一执著为前提的我执而宣说蕴。
单一执著是说将因安立于果上而执为我。执著为受用者是说，一切论师认为业的善与不善的果报是可欲与不可欲的，以及以苦乐感受区分，以及对色声等境界的享受者即是我。如是，为对治此我执而宣说处。
善业与不善业的果报，以及对色等境界的享受是所缘，其作用即是业果以及对色等的享受。六种所缘也是由处本身产生，而非由他物。因此，眼等和色等是识生起之门故称为处。
因此，业果和对境界的享受离开眼等之外别无他物。如是，宣说处是对治执著受用者的对治。执著作者是指连结善不善业，以及作扫除等行为，为对治此我执而宣说界。
如是，无作者而唯持自相故说为界。如是，仅由因的存在而生果，果也仅依因而存在而已。除因果自性外别无作者，如前所说。无作用何有作者，因此为对治执著作者而宣说界。
对于为利益而以详细分别而宣说为蕴处界的诸法，应当以其他方式思维。其中在诸界中，由于特别显示色与心二者的分别，能轻易了知有漏等行相，故从界开始思维，而非从蕴处开始。
因此说'于十八界中何者有色'等。由有色故为色，由此等有故为有色。或者由此等有支撑与所支撑的色，随其相应故为有色。眼等识也不会有过失，因为不作为眼等所依事物的所依。
属于色蕴体性的是十界，即从眼界乃至身界，从色界乃至触界。虽然无表色是色，但法界不会成为有色，因为其中无支撑与所支撑的色，无有色性，虽属色蕴但非有色性故。

།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དུ་ཞེ་ན། ལྷག་མ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གཟུགས་ཅན་ལས་ལྡོག་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བརྒྱད་དེ། སེམས་ཀྱི་ ཁམས་བདུན་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེར་སྦྱར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ནི་འདི་ནའོ་ཞེས། ཕ་བི་ནི་ཕ་བི་ནའོ་ཞེས་བསྟན་དུ་རུང་བ་དེ་ནི་བསྟན་པའོ། །དེ་ དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་སྟེ།དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་དུ་ཡོད་པ་འདི་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡུལ་བསྟན་དུ་ཡོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡུལ་དེ་དང་དེར་འདིས་བསྟན་དུ་ཡོད་པས་ཡུལ་བསྟན་དུ་ཡོད་པའོ་ཞེས་བྱའོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་ཁོ་ན་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྨོས་པས་ལྷག་མ་ཁམས་བཅུ་བདུན་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པར་གྲུབ་བོ། །ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་སྦྱར་རོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར གཅད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཅན་སྨོས་སོ།།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཡོད་པས། གཟུགས་ཅན་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོའི་ཁམས་རྣམས་དང་། དེ་དག་གི་ཡུལ་ གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་ལྔའོ།།གོ་གཅོད་པས་ཐོགས་པ་སྟེ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །གོ་གཅོད་པ་ནི་ཡུལ་དང་དམིགས་པ་དང་སྒྲིབ་པས་གོ་གཅོད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདིར་ནི་སྒྲིབ་པའི་གོ་གཅོད་པ་ཉིད་ཐོགས་པ་དང་ བཅས་པར་འདོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གང་ལ་གང་ཐོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།སྒྲིབ་པའི་གོ་གཅོད་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་དུ་གཞན་འབྱུང་བའི་གེགས་སུ་གྱུར་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་གང་གིས་རང་གི་ཡུལ་དུ་གཞན་འབྱུང་བའི་གེགས་བྱེད་པ་དང་། གང་ལ་གེགས་བྱེད་པ་དེ་ གཉི་ག་ཡང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ཁམས་གཟུགས་ཅན་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རང་རང་གི་ཡུལ་དུ་འབྱུང་བ་ལ་གཅིག་ལ་གཅིག་གེགས་བྱེད་པས་སྒྲིབ་ཅིང་གོ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་ བདུན་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་གྲུབ་པོ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་ནོ། །བཅོ་ལྔ་དང་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ལྔའི་ ཁམས་དང་།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་ལྔ་པོ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་གསུམ་ཡོད་དེ། མིག་དང་། གཟུགས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་ པས་དེའི་ཕྱིར་ཐ་མ་ཞེས་སྨོས་སོ།།ཐ་མ་གསུམ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་དག་གི་ཆ་ནི་ཆ་ཤས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ལས་ཀྱང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཆ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཟག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་ དག་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།

如果问无形的有多少，对此'其余诸法'是指，与有形相对的是无形，这些共有八种，即七识界和法界。
如果问可见的有多少，这是在十八界的语境下来理解。关于'色界唯一'，就像'这个在这里'，'那个在那里'这样可以指示的就是可见的。与此相应的就是可见的，如同有所缘一样。
为了详细说明这个可见性，所以说'处所可见'，因为在某处某地可以被指示，所以称为处所可见。
由于明确指出色界唯一是可见的，其余十七界就可以确定为不可见的。
关于'有对碍的有多少'这个问题，是在十八界的语境下，所以要贯通理解。
为了排除无形法，所以提到'有形'。由于法界中也有无表色，为了表明有形的存在，所以说'十'。
这些包括眼等五根界，以及它们的境即五种有形界。
所谓对碍是指阻碍空间，与此相应的就是有对碍。阻碍空间有三种差别：处所阻碍、所缘阻碍和遮蔽阻碍。
这里为了说明遮蔽阻碍就是有对碍的意思，所以说'互相有对碍'。遮蔽阻碍是指对其他法生起造成障碍。
如此，既包括能够阻碍他法在自处生起的，也包括被阻碍的，这两者都称为有对碍。
这十种有形界，由于在各自的处所中相互阻碍遮蔽空间，所以都是有对碍的。
其余七识界和法界则可确定为无对碍。
关于'有漏的有多少'这个问题是在界的语境下理解。
'十五及最后三者之分'是指眼等五根界、色等五境界、眼识等五识界，这十五界都是纯粹有漏的。
最初也有三种，即眼界、色界和眼识界，所以说'最后'。
最后三者是指意界、法界和意识界。它们的部分，即部分内容是有漏的。
不像眼等完全是有漏的，这些不是全部都是有漏的。
其中，道谛和无为法的自性部分不是有漏的，其余部分才是有漏的，因为与漏相应故称为有漏。
因此说'从彼等生烦恼'，这是因为从它们能生起烦恼，所以称为有漏。

།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེད་ཅེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་མིག་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་།ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ཞེས་མི་བྱ་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མངོན་སུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པས་ཉོན་མོངས་ལ་སྐྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མྱོང་བའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཟག་པ་མེད་པ་དུ་ཞེ་ན། ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་ཀྱིའོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་ དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་ཏེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ལྔ་ནི་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་འདོད་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་གཅེས་སུ་བྱེད་པའི་ཁམས་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན་ ཞེས་བརྗོད་པའི་རིགས་པ་ལས་ཁམས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་མ་སྨོས་པ་འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་རྣམས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟར་གང་དུ་འདོད་ པའི་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་བསྡུས་པའོ།།དེ་དག་ཀྱང་དབང་པོའི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཡུལ་གྱི་ཁམས་དྲུག་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་གོ། །གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན། བཅུ་བཞི་སྟེ། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་ དང་།ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་ཁམས་དང་། ཡུལ་བཞི་དང་ཡུལ་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བཞི་སྟེ། བཅུ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ལྡན་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དྲི་དང་རོ་དང་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱང་ མེད་ཅེ་ན།དྲི་དང་རོ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཁམ་གྱི་ཟས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་རེག་པ་དང་། སེམས་པའི་ཟས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཁམ་གྱི་ཟས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་ ན་མེད་དེ།དཔེར་ན། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡུལ་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲི་དང་རོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱང་མེད་དོ། །གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན། ཐ་མ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ན་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཁམས་བཅུ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཁམས་ལྔ་མེད་དོ།།མི་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན་གསུམ་གྱི་ཆའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དག་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྲེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་དམིགས་པ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་ལྡན་པའོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། འདུས་མ་ བྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པའི་ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ།།དགེ་བ་དུ། མི་དགེ་བ་དུ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དུ་ཞེ་ན། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེར་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ངན་པ་བསྙིལ་བའི་ཕྱིར་དགེ་ བ་སྟེ།སོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་ཀུ་ཤ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ལ་ནི་ལེན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའམ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ནི་དགེ་བ་རྣམས་སོ། །ཡང་ན་ངན་པའི་རྣམ་པར་འདུག་པ་ནི་རྩཝ་ཀུ་ཤ་སྟེ། གཅོད་པ་དང་འབིགས་པའོ། །ལ་ནི་ལེན་པ་སྟེ། སུ་ཞིག་གཅོད་པ་དང་འབིགས་པ་སྤངས་ཏེ། རྩཝ་ཀུ་ཤ་རྣམས་ལེན་པ་དེ་ནི་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ།

眼等诸识是无分别的，那么如何对色等产生烦恼呢？虽然不说烦恼与眼等诸识一起对色等生起，但是因为是现量境界。这是说色等产生烦恼，即如此：依靠眼根，依靠色等，生起眼识，意识对眼识所经验的诸色进行分别，从分别中生起烦恼。其余诸识也应如是说。
无漏有几种？最后三分，即意界、法界和意识界。属于道谛和无为的部分是无漏。
欲界相应有几种？与十八界相配。色等五境是可欲的对象，是欲，对它们执着的诸界应知是欲界。或者，从'欲界相应有几种'的道理中，没有说出'界'字而说'欲相应'。欲界相应即是欲界所摄，意思是欲界的本性。如是，凡是欲爱生起之处，都摄属欲界。这些是六根界、六境界和六识界。
色界相应有几种？十四种，即眼、耳、鼻、舌、身、意根界，四境和彼四识界，这十四种是色界相应。
为什么色界中没有香、味及其二识？香和味唯是段食的本性，不是触食和思食的本性。又，离段食贪者生于色界，离何贪者生于何处，彼处即无。如同离贪者生于无色界没有眼等一样，因为没有境界，所以也没有香识和味识。
无色界相应有几种？最后三种，即意界、法界和意识界。离色贪者生于无色界，因此彼处没有十种色性界和依彼缘彼的五识界。
不相应有几种？三分，即不为欲、色、无色爱所缘，因为不与三界相应故为不相应。道谛和无为本性的意、法、意识界，那些是无漏。
善有几种？不善有几种？无记有几种？是十八界的场合，应当如是配。其中，善是为了摧毁恶而去，这是词义。或者，'kuśa'是属于智慧的异名。'la'是取，为智慧所摄持或摄持智慧的是诸善法。或者，恶的形态是茅草，即割截和穿刺。'la'是取，谁舍弃割截和穿刺而取茅草，彼即称为智者。

།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་བྱ་བ་གང་ལ་བསྔགས་པར་འོས་པ་དེ་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདིས་མི་དགེ་བ་བཟློག་སྟེ་བཤད་དོ། །དགེ བ་དང་མི་དགེ་བའི་དངོས་པོར་ལུང་དུ་བསྟན་པ་མེད་པས་མ་བསྟན་པའོ།།བཅུ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན། མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་བཅུ་གང་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ཀྱང་མི་ཤེས་ནས། སེམས་ ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཡིན་གྱི། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པས་སོ།།དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བའོ། །ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བའོ། །གཞན་དག་ ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།།གཟུགས་དང་སྒྲའི་ཁམས་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་བསྡུས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་།ཀུན་ནས་བསླང་བ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དགེ་བའོ། །ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ པའོ།།བརྒྱད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྟེ། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔའོ། །དེ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། དོན་དམ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནང་གི་དུ་ ཞེ་ན།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །བཅུ་གཉིས་ཏེ་བཅུ་གཉིས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་མི་ཤེས་པས། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ལྷག་མ་དབང་པོའི་ཁམས་དྲུག་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཁམས་དྲུག་སྟེ།བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ནང་གིའོ། །ཁམས་རྣམས་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དུ་ཞེ་ན་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་མི་ཤེས་ནས། དེའི་ཕྱིར་གང་དག་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདི་དག་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །མ་གཏོགས་པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་སོ། །བདག་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་ནི་ནང་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ནང་ཉིད་ནང་ངོ་། །བདག་ཉིད་མེད་ན་ནང་ངམ་ཕྱི་ཞེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་བསླབ་པ་མི་རུང་བ བཞིན་ནོ་ཞེ་ན།ངར་འཛིན་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་བདག་ཅེས་འདོགས་སོ། །ངར་འཛིན་པའི་གཞི་ནི་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཅེས་བརྗོད་དེ། འདི་ལྟར་བདག་གི་ཡོན་ཏན་ནམ། བདག་ཡུལ་ཉིད་དུ་ངར་འཛིན་པ་རྟོགས་སོ། །ངར་འཛིན་ པ་ཡང་སེམས་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ།དེ་ལས་གུད་ན་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ངའོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་སྐྱེད་པས་བདག་སྟེ། སེམས་ཉིད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པས་སེམས་ཉིད་ལ་བདག་ཏུ་འདོགས་སོ། །འདིར་སེམས་ལ་བདག་ཅེས་བྱ་བར་བཞེད་ པར་འདི་ཅི་མངོན་ཞེ་ན།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། བདག་ནི་ལེགས་པར་དུལ་གྱུར་ན། །མཁས་པས་མཐོ་རིས་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ནས་ཀྱང་སེམས་འདུལ་བ་གསུངས་ཏེ། སེམས་འདུལ་བ་ནི་ལེགས་པ་སྟེ། །སེམས་འདུལ་བདེ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད། ། ཅེའོ། །འདིར་སེམས་འདུལ་བ་དང་། སེམས་ཉིད་དུལ་ན་བདེ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད། །ཅེས་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར། བདག་ནི་ལེགས་པར་དུལ་གྱུར་ན། །མཁས་པས་མཐོ་རིས་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་སེམས་ཉིད་ལ་བྱ་བར་བཞེད་པར་མངོན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་ནང་གི་ཉིད་དོ།

同样地，其他任何值得称赞的行为即是善。由此反过来说明不善。由于善与不善的事物在经典中未说明故为无记。'十者具三种'是指既是善，也是不善，也是无记。不知十八界中哪十个，故说'七心界及色声法界'。其中诸心界由相应而成善与不善，而非自性，因为与善根和不善根相应的缘故。其中七心界与无贪、无嗔、无痴相应者是善。与贪、嗔、痴相应者是不善。其余是无记。色界和声界中摄于身语表业，由善心与不善心发起者是善与不善。除此之外是无记。法界中无贪等自性及相应、等起、择灭、真如是善。贪等自性及相应、等起是不善。除此之外是无记。
八者是无记，即香、味、触及眼等五界。彼等唯是无记，因为就胜义、自性、相应、等起而言非善非不善故。若问内界几何，则配十八界。十二者，由于不知是哪十二个，故说'除色声香味触法界'。余下六根界和六识界，此十二者是内界。若问诸界中外界几何，则为六。由于不知是哪些，故说'即所除者'。应知此等是外界。若问所除者为何，即色声香味触法界。
依自在而言称为内，内即是内。若无自我，如何成立内或外，如同无戒则不应有依戒律的学处一样？答：由于是我执的所依，故称心为我。我执的所依为诸执我论者所说的我，如执为我的功德或我的境。我执也依于心，离心之外无我故。由于对此生起我慢心故为我，心本身是心所的所依，故假立心为我。
于此若问何以显示意许心为我？世尊说：'若善调伏我，智者得生天。'他处亦说调心：'调心实为善，调心得安乐。'此处说调心及心调则得安乐，因此'若善调伏我，智者得生天'此句也显然是指心。因此，由于是我见之心的所依事，眼等是内界。

།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ནི་ཕྱིའི་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་ནང་གིར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་དུ་མ་ གྱུར་གྱི་བར་དུ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།ནམ་དུ་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ནད་ཡིན་པས་མཚན་ཉིད་ལས་འདའ་བ་མེད་དོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བདུན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བདུན་པོ་དེ་དག་ ཀྱང་གང་ཡིན་མི་ཤེས་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་འདི་དག་ཉིད་དུ་ཟད་དམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། ཀྱང་གི་སྒྲ་ནི་བསྡུའོ། །སེམས་ཀྱི་ཁམས་ བདུན་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་གཅིག་ཀྱང་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་དག་ལ་དམིགས་པ་ཡོད་པས་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཡུལ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་ སྣ་དང་།ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་གང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དམིགས་པ་མེད་པ་དུ་ཞེ་ན། ལྷག་མ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་བཅུ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོའི་ཁམས་ལྔ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ཁམས་ལྔའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེ་ན། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །འདི་གཉིས་ནི་མངོན་པར་དཔྱོད་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཅན་ཏེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་དྲན་པ་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་མྱོང་བའི་དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པ་རྣམས་སོ། །དུས་གསུམ་གྱི་དོན་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་ མངོན་པར་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པ་འདི་ནི་འདི་ལྟ་ཡིན་གྱི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལའམ།སེམས་པ་ནི་མངོན་པར་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ སྔོན་མྱོང་བ་ལ་འདུ་བྱེད་བསྐྱེད་པའོ།།མངོན་པར་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དོན་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་འགྲུབ་སྟེ། དེ་དག་ ཀྱང་ཁམས་བཅོ་ལྔ་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཏེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཟིན་པ་དུ་ཞེ་ན། ནང་གི་ལྔ་སྟེ། དེ་དག་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཟིན་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་ལས་འདི་དག་གཉིས་སུ་མ་བསྟན་ཏམ། བསྟན་ མོད་ཀྱི་དེ་ལ་ཡང་འདས་པ་དང་།མ་འོངས་པ་ནི་ཟིན་པ་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་དེ། དེ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ། །མེད་པ་ནི་ཟིན་པའམ་མ་ཟིན་པ་ཡིན་པར་བརྗོད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །ད་ལྟར་ནི་རང་ཡོད་པར་གནས་པ་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཟིན་པ་ཉིད་དེ། མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཟིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ པོ་ཉིད་ཟིན་པ་དག་གང་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། བཞིའི་ཕྱོགས་ཏེ། བཞི་པོ་དེ་དག་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ་དེའི་ཕྱིར། གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ཀྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་དབང་པོ་ལས་ཐ་དད་དུ་མི་འཇུག་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་དབང་པོ་དག་བཞིན་དུ་ཟིན་པ་རྣམས་སོ།

色等成为境的事物是外在的。如此则六识界不成为内在，因为在它们未成为意界之前不成为心的所依。若问：任何时候它们本身都是内在的，以其性相而言没有超出。
若问有几个有所缘，由于是界品，所以说'七'。因为不知道是哪七个，所以说'心界'。
这些有所缘是否仅此而已？不是，也是法界的一部分，'也'字是总摄词。七心界和法界的一部分是有所缘，因为这些有所缘，所以是有所缘。境、行境和所缘是同义词。
七心界是眼、耳、鼻、舌、身和意识等。法界的一部分是心所的自性。
若问无所缘有几个，是其余诸界，它们有十个，即眼等五根界和色等五境界。法界中非心所自性的部分。
若问有几个有分别，应配为十八界。意界、意识界和法界的一部分，即相应的部分。这两者与寻思和随念分别相应，那才是分别，其他则不是，因为不与这两者相应。
法界的部分是相应的，其他则不是。其中随念分别是指念性，即不忘失意所经验的所缘。
对于三世隐蔽义的寻思行相是'是这样而不是那样'的慧差别，或者思是寻思分别。如《阿毗达磨集论》中说：'什么是随念分别？是对先前所经验的生起造作。什么是寻思分别？是对过去、未来、现在隐蔽义的寻思分别。'
其余诸界成立为无分别，它们是十五界和法界的一部分，这些是无分别性。
在十八界中，有几个是有执受？内五界，即眼、耳、鼻、舌、身界，这些是有执受性。
难道在其他处没有说这两种吗？虽然说了，但其中过去和未来是无执受，因为它们是无。无不能说是有执受或无执受。现在由于自身存在，以及被心和心所执受，所以是有执受，眼等不是无执受。
难道仅仅眼等五者是有执受吗？不是，四分，对于这四者是什么的疑问，所以说'色、香、味、触等的'。其中色、香、味、触界中不离根的部分，如同根一样是有执受。

།གཞན་དག་ནི་ མ་ཟིན་པ་དག་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། དྲུང་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་དང་སྤུ་དང་སེན་མོ་དང་། སོ་དང་ཕྱི་ས་དང་གཅིན་དང་མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དང་། ས་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་ རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོར་ཟིན་པ་དང་།འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཟིན་པ་མ་ཡིན་པ་དུ་ཞེ་ན། ལྷག་མ་དགུ་དང་། བཞིའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་རྣམས་ལས་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལྷག་མའོ། །དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་ སོ།།བཞིའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །དེ་ཡང་དབང་པོ་དང་། ཐ་དད་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཆ་མ་གཏོགས་པ་དང་། དྲུང་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་དང་། སྤུ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའོ། །སྟེན་པ་མཚུངས་པ་དུ་ཞེ་ན། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེར་སྦྱར་རོ། །ནང་གི་གཟུགས་ཅན་ལྔ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པས་དེ་དག་གི་ནང་ན་གང་ཡིན་པ་གཏོལ་མེད་པས་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །གང་གི་སྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། རྣམ་པ་གང་གིས་སྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡང་མི་ཤེས་པས་དེའི་ཕྱིར། རང་གི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དག་དང་ཡུལ་ཐུན་མོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དེ་ལ་མིག་གི་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དང་། མིག་རང་གི་ཡུལ་གཟུགས་སུ་མཚུངས་ཏེ། གཉི་ག་ཡང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པའོ། །ཐུན་མོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ བཟུང་བ་སྟེ།མིག་གི་རང་གི་ཡུལ་གཟུགས་དང་། སྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་། རང་གི་ཡུལ་རྣམས་དང་། སྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། མིག་ལ་སོགས་པ་གང་དག་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། གནས་པ་དེ་དག་སྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ རོ།།དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་དུ་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་དེ་དག་དང་མཚུངས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རང་གི་རིགས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟོང་པའི་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་སྟེན་པ་མཚུངས་པའི་ མིག་ལ་སོགས་པ་དང་།མིག་ལ་སོགས་པར་རིས་མཐུན་པ་སྟེ། དེ་དག་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་གི་སྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་ཡིན་པས། འདི་དག་གི་སྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་ དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ངེས་པའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་སོ་སོའི་རྒྱུད་ལ་སྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བྱེད་པ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར། གཞན་དག་ལ་ནི་སྟེན་པ་མཚུངས་པ་དེ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་མ་བརྗོད་དོ།

其他的是未执受的，即：除了根以外的头发、毛、指甲、牙齿、粪便、小便、唾液、鼻涕、血液等，以及地、水等。
何为执受的含义？由于利益和损害二者相互影响，故为心和心所法所摄持的处所事物为执受，在世间称为有心的。
未执受有几种？余九和四分。所谓余九是指除了前面所说的其他，即七识界、法界和声界。
所谓四分是指色、香、味、触等。这也包括除了根和不可分离的部分之外，以及除根之外的头发、毛等。
同依有几种？因为是十八界的场合所以在那里配合。
所谓内五有色，是因为已经说明了内十二，其中哪些是内五有色并不明确，所以说'五'。
所谓有色是指眼界、耳界、鼻界、舌界、身界。
由于不知道是什么的同依以及以何种方式同依，因此说'由于与自识及境共同的缘故'。
其中，眼的自识是眼识，与该自识和眼的境色相同，因为二者都与眼识生起相应故为相同。
所谓共同是指所取，即眼的自境色与同依称为同依。
同样，耳等也应说与自境等为同依。
这是说：眼等诸根与各自识的所依，即是同依。
与彼相同有几种？即眼等自身离自识性，与彼相同。
为何说它们与彼相同？由于与自类相顺，即离自识的眼等与同依的眼等同类相似，因为与彼相似故称为与彼相同。
由于它们不共通，某一者的同依与彼相同者，也是一切有情所共有，因此这些的同依与彼相同是确定的。
色等则在各自相续中安住为同依与彼相同。
因为除了识之外没有其他作用，所以对其他不说同依与彼相同。

།ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་ ་བཤད་པ།



 

"五蕴分别广解"

这是一个佛教论典的标题，其中：
- ཕུང་པོ་ལྔ = 五蕴
- རབ་ཏུ་བྱེད་པ = 分别/论
- བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ = 广解/详细解释

这部论典主要详细解释佛教中的五蕴（色、受、想、行、识）的概念。这是一部对五蕴教义进行系统阐述的论著。


